14 Veiligheid en plaatsing

Een thuisbatterij valt onder het AREI. Je binneninstallatie moet gekeurd worden door een erkend controleorganisme, en om de 25 jaar volgt een periodieke controle.

Fluvius vraagt dat je het opslagsysteem meldt, omwille van "operationele veiligheid en spanningskwaliteit". Dat gaat over het net, niet over brandveiligheid. ⏱ Die melding doe je binnen 3 maanden na de keuring; meer in Aanmelden bij Fluvius. Plaats je een batterij bij, dan moet de aanpassing gekeurd worden. Met een eigen omvormer is die keuring nodig; zonder aparte omvormer volstaat meestal een melding en keuring van de wijziging door de installateur. Hoe dat gaat, lees je in AREI-keuring.

Voor stekkerbatterijen heb je geen vergunning nodig, behalve op beschermd erfgoed.

En de brandweer? Het Nederlandse onderzoeksinstituut NIPV sprak drie brandweerexperten uit België en Duitsland. Zij zeiden dat er in België geen specifieke eisen voor thuisbatterijen gelden en dat er geen lijst met installatiemaatregelen bestaat. Met batterijbranden hadden ze weinig tot geen ervaring. Twijfel je, dan kan je terecht bij de brandweer van je zone.

Op Europees niveau bepaalt de batterijverordening (2023/1542) in artikel 12 dat stationaire opslagsystemen veilig moeten zijn bij normaal gebruik, met documentatie over onder meer testen op thermische propagatie, overladen en kortsluiting. Het Europese onderzoekscentrum JRC wijst erop dat geen enkele norm alle testen uit de verordening dekt.

De cijfers komen uit een Nederlands onderzoek (NIPV, 2024) naar lithium-ionbatterijen van 3 tot 20 kWh. De Belgische situatie is niet dezelfde, de fysica wel.

Zonder veiligheidssysteem is de kans op falen zowat 2,3 op 100 per jaar. Met een werkend batterijbeheersysteem (BMS, uitgelegd in Het batterijbeheersysteem (BMS)) daalt ze naar rond 1,4 op 10.000. Dat is 1 op 43 tegenover 1 op 7.100.

Zet dat naast een woning zonder batterij, waar de kans op brand 0,13 tot 0,3 op 100 per jaar is. Een batterij met veiligheidssysteem verhoogt de kans op een incident of woningbrand met zowat 10 %. Ook naast toestellen kan je ze leggen: een afwasmachine of droogkast zit op 0,31 op 10.000 per jaar, een wasmachine op 0,25 en een koelkast of diepvries op 0,15. Een batterij met BMS ligt dus zowat 4,5 keer hoger dan een afwasmachine (1,4 gedeeld door 0,31).

Brandt een batterij, dan gaat het snel. Het brandvermogen ligt tussen 0,8 en 3,4 MW. Bij een batterij van een e-scooter kwam het binnen één minuut tot een flashover, het plots ontvlammen van de hele ruimte, tegenover 3 tot 5 minuten bij een gewone woningbrand. Voor de bewoners is het risico hoger dan bij een gewone woningbrand. Het risico dat de brand overslaat naar de buren, is niet noemenswaardig hoger.

Bij thermal runaway, een cel die zichzelf steeds verder opwarmt, komen onder meer waterstof en benzeen vrij, met explosiegevaar, en giftige gassen als CO, HF en HCN. Na het blussen kan de brand opnieuw ontbranden.

Het gaat om Nederlandse adviezen, niet om een norm. Dit zijn ze:

• Plaats. Buiten vluchtwegen en verblijfsruimtes, bij voorkeur gelijkvloers, liefst buiten de woning in een ruimte die je van buitenaf bereikt. Een aparte ruimte met detectie van thermal runaway brengt het risico op het niveau van een gewone woningbrand.
• Vrije ruimte. 0,5 m rondom en 1,5 m erboven vrij van brandbaar materiaal.
• Ventilatie. Een algemene ventilatie van 2 verversingen per uur, en een rookafvoer die op detectie reageert met minstens 6 verversingen per uur.
• Detectie. Een optische rookmelder in de ruimte.
• Ondergrond. Een brandwerende, vloeistofdichte bak. Staal is beter dan aluminium, want aluminium smelt rond 660 °C.
• Onderhoud. Minstens jaarlijks inspecteren en stof verwijderen.
• Cellen. Getest volgens NEN-EN-IEC 62619:2022 of UL 9540A.
• Melding. Een veiligheidssticker met contactgegevens, en de batterij melden aan de brandweer.

Voor stekkerbatterijen, de kleine batterijen die je in een stopcontact steekt, geeft de FOD Economie eigen richtlijnen. Zet het toestel op een droge, stofvrije en bereikbare plek, weg van brandbaar materiaal. Zorg voor ventilatie: dus geen gesloten kast, vals plafond of valse vloer, en liefst ook geen gang of slaapkamer. Gebruik geen verlengsnoer. ⏱ Bij een vaste installatie is vanaf 2.600 W een aparte kring verplicht.

⏱ Heeft de omvormer 800 W of meer, dan meld je de stekkerbatterij binnen 30 dagen aan bij Fluvius; meer in Hoe een thuisbatterij werkt. Vlaanderen.be vraagt ook om het toestel rechtstreeks in een stopcontact van een aparte kring te steken, stevig te bevestigen en regelmatig na te kijken.

Ook een stekkerbatterij hoort bij Bebat geregistreerd te zijn. Hoe je dat nakijkt, lees je in Bebat-registratie van je thuisbatterij.

Het NIPV analyseerde 8 incidenten, 3 in Nederland en 5 in het buitenland. Zes gebeurden in een garage, één in een woonkamer en één in een kelder. Er was rook en brand in alle acht gevallen, een explosie in twee en herontsteking in twee. In zes gevallen werd de batterij na de eerste brandbeheersing naar buiten gebracht.

Als richtwaarde voor "stabiel" geldt: geen brandbare gassen en minder dan 50 °C gedurende 15 minuten. Let op: uitschakelen via de zekeringkast maakt de batterij niet spanningsloos.

Het advies aan bewoners is eenvoudig. Ga naar buiten, sluit ramen en deuren, en schakel, als dat veilig kan, de hoofdschakelaar, de batterijschakelaar en de zonnepanelen uit.

Assuralia, de beroepsvereniging van verzekeraars, zegt dat je wijzigingen die de heropbouwwaarde van je woning veranderen, aan je brandverzekeraar moet melden. Zonnepanelen vallen daaronder, thuisbatterijen worden niet vermeld. Na renovatiewerken is een aanpassing van je verzekering niet verplicht, maar wel sterk aanbevolen om onderverzekering te vermijden. Een Belgische richtlijn voor thuisbatterijen specifiek bestaat er niet. Wij zouden het dus aan je verzekeraar vragen en het schriftelijk laten bevestigen.

Een gezin wil een vaste batterij van 10 kWh plaatsen. Deze checklist overloopt het met de installateur:

• Niet in een vluchtweg of verblijfsruimte, en niet in een gang of slaapkamer.
• Droog, stofvrij, bereikbaar en geventileerd. Geen gesloten kast, valse vloer of vals plafond.
• 0,5 m vrij rondom en 1,5 m erboven. In een garage met stapels dozen, verf of een wagen is dat niet vanzelfsprekend.
• Een optische rookmelder en een veiligheidssticker met contactgegevens.
• Een brandwerende, vloeistofdichte bak onder het toestel.
• Welke celnorm, welk BMS en welke plaatsingsvoorwaarden van de fabrikant gelden, en of die in de garantie staan.
• De verzekeraar vooraf inlichten.
• Een keuring van de aanpassing laten uitvoeren en de batterij aanmelden bij Fluvius.

Met BMS is de kans op een incident 1,4 op 10.000 per jaar. Over 15 jaar is dat 15 x 1,4 op 10.000 = 0,0021, of zowat 0,2 %. Zonder veiligheidssysteem loopt het over 15 jaar op tot ruim 30 % (15 x 2,3 op 100 = 0,345). Beide cijfers gaan uit van een constante kans. Het verschil toont waarom een werkend beveiligingssysteem de kern van de zaak is.

Waar de batterij bij jou het best staat, kan je pas zien in je eigen woning. Daarom kijkt een adviseur ter plaatse naar de ruimte, de vluchtwegen en wat er rond de batterij staat.

Tussen 2,3 op 100 en 1,4 op 10.000 zit een factor van zowat 160. Zo groot is het verschil dat een werkend beveiligingssysteem maakt.

Zes van de acht geanalyseerde incidenten gebeurden in een garage. Een garage is daarom niet per se onveilig, en ook niet per se veilig. Het is vaak de meest praktische plek, maar er staat ook vaak brandbaar materiaal.

• BMS. Het bewaakt spanning, stroom en temperatuur van de cellen en schakelt af als er iets afwijkt. De faalkansen van het NIPV gelden voor een werkend BMS.
• Celnormen. Volgens het JRC dekt geen enkele norm alle testen van de verordening.
• Netbeveiliging. De omvormer moet bij netuitval uitschakelen; meer in Noodstroom. Dat staat los van de brandveiligheid van de cellen.
• Levensduur. Fluvius noemt het aantal laad- en ontlaadcycli als aandachtspunt.

• NIPV, Thuisbatterijen en brandveiligheid (10/12/2024)
• NIPV, Veiligheidsprincipes kleinschalige EOS'en (<20 kWh)
• NIPV, Incidentbestrijding lithium-ion thuisbatterijen (26/03/2026)
• FOD Economie, Plug & play-toestellen (19/01/2026)
• Fluvius, Opslagsysteem aanmelden
• Fluvius, Thuisbatterij plaatsen
• Vlaanderen.be, Stekkerzonnepanelen en stekkerbatterijen
• Assuralia, Moet ik mijn brandverzekeraar verwittigen als ik zonnepanelen plaats?
• Assuralia, Is het verplicht om na renovatiewerken je brandverzekering te laten aanpassen?
• Verordening (EU) 2023/1542 (geconsolideerde tekst)
• JRC, Rapport EUR 31823 EN (2024)