12 Panelen op een plat dak

Volgens de Gids Duurzame Gebouwen van Leefmilieu Brussel zijn er in de grond drie manieren.

De eerste is ballast: consoles of een draagstructuur met gewicht erop, zoals betonblokken of grind. Je dak wordt niet doorboord, maar je krijgt veel gewicht en het geheel is gevoelig voor wind.

De tweede is een draagstructuur die door de dakopbouw heen in de constructie eronder verankerd is. Rond elk ankerpunt moet het dak volledig afgedicht worden.

De derde is kleven. Soepele, dunne panelen worden rechtstreeks op het dakmembraan gekleefd. Zo'n systeem is bedoeld voor daken met een lichte helling tot zowat 10°, en het weegt minder dan 10 kg/m².

Los geplaatste panelen met ballast kunnen door zuiging oplichten, kantelen of verschuiven. Laat een bijkomende draagstructuur daarom nakijken door een stabiliteitsingenieur.

Op het zuiden staan consoles en draagstructuren volgens Leefmilieu Brussel op 15° tot 40°. Een oost-westopstelling op een plat dak ligt meestal laag, zodat de rijen dicht op elkaar passen. Hoe steiler de helling, hoe meer afstand er tussen de rijen nodig is, zoals je hieronder leest.

Volgens PVGIS, als gemiddelde van vijf Vlaamse steden:

Bijna vlak leggen kost weinig tegenover de volle helling. Meer over richting en helling in Opbrengst in Vlaanderen en Oriëntatie en hellingshoek.

Staan de rijen te dicht, dan valt de schaduw van de ene rij op de volgende. Leefmilieu Brussel hanteert als vuistregel een tussenruimte van drie keer de hoogte van het vorige paneel, wat neerkomt op een schaduwhoek van 18,5°. De "pitch" is de afstand van de onderrand van de ene rij tot de onderrand van de volgende.

Wij rekenden het uit voor een paneel van 1,76 bij 1,13 m, een aangenomen formaat voor 460 Wp, met zo'n 2,0 m² en 23 % rendement. De tweede regel in de tabel zorgt ervoor dat er op 21 december om 12 uur zonnetijd geen schaduw valt, als de zon in Gent 15,5° hoog staat.

Een steile helling vreet plaats. Op 35° neemt één rij ruim 5 m dak in voor een paneel van 1,76 m lang.

Bij een lage oost-westopstelling kijken de panelen beurtelings naar het oosten en het westen, onder een kleine helling. De rijen schermen elkaar minder af, waardoor er meer panelen op hetzelfde dak passen.

Onderzoekers van de EPFL in Zwitserland vergeleken drie daken in Neuchâtel. Een oost-westopstelling met 5° tot 7° helling gaf telkens meer opbrengst per m² dak dan zuid: 60 tegenover 52, 71 tegenover 43 en 86 tegenover 75 kWh per m² dak per jaar, of 14 %, 66 % en 14 % meer. In geld viel het gemengd uit: voor twee daken won zuid, voor het derde oost-west. Het gaat om een kleine studie, in een ander klimaat dan het onze.

Wind kan panelen optillen, doen kantelen of laten schuiven. Na een winderige winter meldde Buildwise heel wat schadegevallen in België, vooral bij structuren met ballast. Aan de hoeken en de randen van het dak trekt de wind het hardst. Bouwunie raadt aan daar geen panelen te leggen, achteraan een afschermplaat te gebruiken en kleine spleten tussen de panelen te laten zodat de druk zich kan verdelen.

Hoeveel ballast er nodig is, verschilt met de hoogte van het gebouw, de plek op het dak, de helling en de afstand tot de rand. Eén getal voor alle daken bestaat niet. De bronnen geven zelf alleen richtwaarden:

Die spreiding toont waarom elk dak een eigen berekening nodig heeft. Met een lagere helling en een aangepaste rijafstand kan je de ballast een pak verminderen.

Een niet-toegankelijk plat dak is normaal berekend op zo'n 80 kg/m². Een toegankelijk dak bij een woning haalt rond 250 kg/m², bij een kantoor rond 300 kg/m².

Een systeem met ballast kan meer dan 80 kg/m² wegen. Op een niet-toegankelijk dak blijft er dan weinig marge over. Of je die getallen zomaar naast elkaar mag leggen, beslist wat er in de ontwerpbelasting zit, maar ze tonen waarom een controle nodig is. Laat die doen door een burgerlijk ingenieur of een gespecialiseerd bureau. De panelen zelf wegen volgens het WTCB 11 tot 13 kg/m².

Ligt er al een dak, dan raadt Bouwunie minstens een nieuw membraan aan, omdat de panelen 20 tot 25 jaar blijven liggen. Waar kabels door het dak gaan, moet je op de luchtdichtheid letten.

Fluvius raadt aan om dakisolatie of een dakraam te plannen voor de panelen er komen. Rieten daken en groendaken raadt Fluvius af om veiligheidsredenen. Heb je een groendak, vraag dan advies voor jouw situatie.

Hou het dak bruikbaar. Afvoeren, opstanden, lichtkoepels en technische toestellen moeten bereikbaar blijven, kabels mogen niet in het water liggen en geen enkele steun mag de afwatering blokkeren. Kijk ook na of beschermlagen en dragers bij je dakbedekking passen.

Let op de resterende levensduur van je dakdichting. Moet het dak na de plaatsing vernieuwd worden, dan moeten de panelen tijdelijk weg, en die kost kan het prijsverschil tussen twee ontwerpen omgooien.

En stap nooit op de panelen. Het WTCB waarschuwt dat kristallijne panelen daarbij onzichtbare microscheurtjes kunnen oplopen, die het vermogen merkbaar kunnen verlagen. Meer daarover in Reinigen en onderhoud.

Vraag een legplan, een windberekening voor het gekozen systeem en een overzicht van het gewicht en hoe dat over het dak verdeeld wordt. Laat vastleggen hoe het systeem bevestigd wordt, waar de kabels lopen en hoe het dak bereikbaar blijft voor onderhoud. Een vaste afstand tot de dakrand of een vaste rijafstand vervangt die berekening niet.

⏱ Volgens de Vlaamse overheid heb je vanaf 1 maart 2026 geen vergunning nodig voor zonnepanelen op een plat dak die hoogstens 1 meter boven de dakrand uitkomen, als je aan een reeks voorwaarden voldoet. Die gaan onder meer over gemeentelijke regels, plannen en erfgoed. Op daken met asbest zijn panelen verboden, en de gemeente kan extra voorwaarden opleggen. Vraag bij je gemeente na of die grens ook voor jouw dak geldt.

De hoogte van de bovenrand is de lengte van het paneel maal de sinus van de helling. Een paneel van 1,76 m blijft onder 1 m tot zowat 35° helling, een paneel van 2,0 m tot rond 30°.

De AREI-keuring is verplicht, uitgelegd in AREI-keuring. Hoe je aanmeldt, lees je in Aanmelden bij Fluvius, en wat er over vergunningen geldt in Vergunning.

Neem een plat dak met 100 m² bruikbare oppervlakte. Hoeveel past erop met zuidrijen, en hoeveel met een lage oost-westopstelling?

We rekenen met panelen van 1,76 bij 1,13 m en 460 Wp, in rijen zonder hoekzones of looppaden. De opbrengst per kWp komt uit de tabel bij "Welke helling op een plat dak?". Voor zuid op 35° nemen we 1.050 kWh per kWp en voor de oost-westopstelling 900, de waarden van de MYNRG Check. De zuidrijen staan op afstand volgens de 3×-regel. De oost-westopstelling ligt op 10°, met 0,3 m tussen de panelen en zonder onderlinge schaduw. Dat laatste maakt er een bovengrens van.

De steilste opstelling haalt het meest per kWp, maar het minst per m² dak. Op een beperkt dak levert de lage oost-westopstelling hier een pak meer kWh. Bij een lage zon schermen de rijen elkaar wel deels af, waardoor het werkelijke cijfer lager uitvalt. Meer vermogen betekent ook een grotere omvormer en meer kosten, en in december levert oost-west bijna niets. Daarover gaan Wat een installatie kost, DC/AC-ratio en afkappen en Oriëntatie en hellingshoek.

En het gewicht? Zeven panelen, 3,22 kWp, op zuid 15° volgens de 3×-regel bedekken zo'n 7 × 1,13 × 3,07 = 24,3 m² dak. Bij meer dan 80 kg/m² is dat ruim 1,9 ton.

Geen twee platte daken zijn gelijk. Een installateur die ter plaatse komt, kijkt naar de dakopbouw, de randen en de afwatering, en laat de stabiliteit berekenen voor jouw dak. Je panelen liggen er 25 tot 30 jaar, en je dakdichting moet dat ook halen. Wat het jou oplevert, rekent de MYNRG Check eerst uit.

Zonder schaduw op 21 december haal je op 15° zowat 121 kWh per m² dak per jaar, op 35° maar 84.

• Rijafstand. Pitch = L × (cos β + sin β ÷ tan e), met L de paneellengte, β de helling en e de zonnehoek. Het deel van het dak dat de panelen horizontaal bedekken, is L × cos β ÷ pitch.
• Hoogte. De bovenrand ligt op L × sin β boven het dak.
• Windbelasting. Die volgt de Eurocode NBN EN 1991-1-4. De windzones aan rand en hoeken zijn e, het kleinste van tweemaal de gebouwhoogte en de afmeting loodrecht op de wind. Voor platte daken gelden andere krachtcoëfficiënten dan voor hellende, uitgelegd in Montagesystemen.
• Dichting. Kabeldoorvoeren, ankerpunten en opstanden moeten water- en luchtdicht zijn.

• Leefmilieu Brussel, Gids Duurzame Gebouwen, Fotovoltaïsche installaties op platte en hellende daken (2021)
• Leefmilieu Brussel, Fotovoltaïsche zone-energie, Module 6 Inplanting (2010)
• Bouwunie, Stormschade vermijden door een professionele uitvoering (2019)
• Buildwise, Zonnepanelen op platte daken: windbelastingen (2012)
• WTCB-Contact 2013/4, Manipulatie van kristallijne fotovoltaïsche panelen
• WTCB, Technische Voorlichting 263 (2017), via de gemeente Mechelen
• Vlaanderen.be, Omgevingsvergunning: zonnepanelen bij een woning
• Fluvius, Is mijn dak geschikt voor zonnepanelen?
• EPFL, Peronato e.a., Assessing the Photovoltaic Potential of Flat Roofs (PLEA 2018)