11 Noodstroom via je omvormer

Bij eilandwerking levert een deel van een elektrisch net spanning zonder verbinding met het openbare net: een eiland. Soms is dat de bedoeling, zoals bij een woning die tijdens een panne op haar batterij draait. Soms is het gevaarlijk: een stuk net dat onder spanning blijft terwijl het openbare net uitgeschakeld is, omdat zonnepanelen blijven leveren. Wie aan dat net werkt, kan dan een schok krijgen.

De techniek die dat voorkomt, heet anti-islanding. De omvormer merkt dat het net wegvalt en koppelt zichzelf los.

De technische voorschriften C10/11 van Synergrid regelen hoe productie-installaties op het distributienet aangesloten worden. Voor noodstroom tellen vier punten.

Het automatisch scheidingssysteem zorgt dat de installatie tijdig en veilig uitschakelt als het net onstabiel is of wegvalt. Het bewaakt daarvoor frequentie en spanning. Daarna mag de installatie niet ongewenst opnieuw inschakelen, maar pas als het net weer stabiel genoeg is.

Bij de oplevering moet aangetoond worden dat de galvanische scheiding, de volledige onderbreking van de verbinding met het net, binnen hoogstens 5 seconden tot stand komt.

⏱ Boven 30 kVA is een extern ontkoppelrelais nodig. Daaronder volstaat een automatisch scheidingssysteem.

Een omvormer met back-upfunctie werkt op een van twee manieren:

1. Met een aparte back-uputgang. Alleen bepaalde toestellen, de kritieke last, hangen aan die uitgang en blijven gevoed: de koelkast, de verlichting, de router. De rest van de woning valt weg.
2. Met volledige eilandwerking. De hele woning draait op de eigen voeding, en daarvoor is een conforme omschakelaar nodig.

Voor die omschakelaar legt Synergrid deze eisen op:

• Hij werkt volgens het principe "break-before-make": eerst onderbreken, pas daarna verbinden. Net en eigen voeding zijn nooit tegelijk verbonden.
• De onderbreking duurt minstens 50 ms.
• Hij heeft een mechanische vergrendeling, voldoet aan de norm IEC 60947-6-1 en onderbreekt alle actieve geleiders.

Een homologatie van omschakelaars is er voorlopig niet.

Een off-grid installatie, die nooit met het distributienet verbonden is, valt buiten C10/11. Off-grid zonnepanelen hoef je bij Fluvius niet aan te melden, maar Fluvius raadt ze af: ons klimaat leent zich er slecht toe, ze kosten meer en je hebt een veel grotere thuisbatterij nodig.

Nee. Fluvius en Vlaanderen.be beschrijven een thuisbatterij als opslag voor je eigen zonnestroom en voor goedkope stroom. Noodstroom bij een panne noemen ze daarbij niet als doel. Of je batterij je woning bij een panne kan voeden, bepalen de omvormer en de bekabeling. Wat een thuisbatterij dan wel en niet kan, staat in Noodstroom.

Ons standaardgezin, hier in Turnhout, heeft 7 panelen van 460 Wp, samen 3,22 kWp, verbruikt 3.500 kWh per jaar en heeft een thuisbatterij van 7 kWh met een back-uputgang. Op een winteravond valt de stroom uit.

We gaan ervan uit dat de batterij vol is als de panne begint, dat er 7 kWh bruikbaar is, en dat de omzetting naar wisselstroom 90 % haalt. Er blijft dan 6,3 kWh over voor de toestellen. Tijdens de panne is er geen zon en geen net. Het gezin verbruikt gemiddeld 3.500 kWh ÷ 8.760 uur = 0,4 kW, en het eigen verbruik van de omvormer zit daarin.

De duur is de bruikbare energie gedeeld door het vermogen dat je vraagt. Ook het ontlaadvermogen van batterij en omvormer moet volgen: zet je de kookplaat en de boiler tegelijk aan, dan kan dat meer zijn dan de back-up aankan. Zonder batterij en zonder back-upfunctie werkt er bij hetzelfde gezin tijdens de panne niets, ook niet als de zon schijnt.

Welke kringen je op de back-up zet en welke omvormer dat aankan, verschilt van woning tot woning. Dat bepaal je samen met een installateur die je zekeringkast heeft gezien. Je installatie gaat 25 tot 30 jaar mee, en achteraf een back-upkring bijleggen is meer werk dan het meteen goed te doen. De MYNRG Check toont wat je batterij en je omvormer voor jouw verbruik kunnen.

Wij zouden in de offerte laten zetten welke kringen of toestellen tijdens een panne gevoed blijven, hoeveel vermogen er dan is en hoe de omschakeling gebeurt. Bij de oplevering vraag je een test: het net uitschakelen, kijken welke kringen blijven werken, en nagaan dat alles weer normaal draait als het net terugkomt. Een demonstratie zegt meer dan de belofte dat de batterij het huis overneemt.

Wie een omschakelaar plaatst, moet zelf aantonen dat hij aan de eisen voldoet. Er bestaat geen homologatie die dat voor hem doet.

Een computer of een ander toestel dat geen onderbreking verdraagt, hangt best aan een eigen ononderbroken voeding. De omschakeling duurt minstens 50 ms.

Ook tijdens een panne geldt een vermogensgrens, en bij driefase ook per fase. Wij zouden vragen wat er gebeurt als één fase zwaar belast wordt.

Vraag ook of het systeem zonder net kan opstarten, ook met een lege batterij, en of de panelen tijdens de panne de batterij blijven laden. Dat verschilt per systeem.

• Bij installaties met een ontkoppelrelais schrijft Synergrid sinds maart 2021 de homopolaire spanningsfunctie 59V0 voor. Ook df/dt, de verandering van de frequentie in de tijd, ook ROCOF genoemd, en een smalle frequentieband zijn verplicht. Kleine installaties gebruiken het ingebouwde automatische scheidingssysteem.
• Bij eilandwerking mag een aardverbinding van de nulgeleider blijven bestaan, maar ze moet verbroken en vergrendeld worden voor de koppeling met het net. De bescherming tegen onrechtstreekse aanraking moet gewaarborgd blijven.
• Het testdocument van Fluvius voor grotere installaties met een noodvoedingssysteem simuleert het wegvallen van een fase. De netschakelaar opent, en de kritieke last wordt alleen nog door het noodvoedingssysteem gevoed. Reageert de netschakelaar niet, dan volgt na 300 ms een back-upontkoppeling.

• Synergrid, webinar C10/11 (17 april 2023)
• Synergrid, Technisch voorschrift C10/11, editie 2.4 (oktober 2025)
• Fluvius, bijlage testen bij oplevering lokale productie volgens Synergrid C10/11
• Fluvius, Zonnepanelen verplichtingen
• Fluvius, Thuisbatterij
• Vlaanderen.be, Thuisbatterij