10 Voorspellingen: zon, verbruik en prijs

Eerst de zon: hoeveel je panelen gaan leveren. Dat volgt uit het weer, vooral de bewolking, uit de stand van de zon en uit de richting en de helling van je dak.

Dan je verbruik: het basisverbruik van het huis, de warmtepomp, de laadpaal. Het systeem leert dat uit je eigen historiek. Weet het dat je elke avond om zeven uur kookt, dan houdt het daar rekening mee.

En de prijs, als je een dynamisch contract hebt. Die wordt gelezen, niet voorspeld.

Met die drie beslist het systeem wanneer de batterij laadt of ontlaadt, wanneer de warmtepompboiler opwarmt en wanneer de wagen laadt. Hoe dat in de praktijk uitpakt, lees je in Zelfverbruik verhogen, Verbruik verschuiven en Batterij en dynamisch tarief.

Alles begint bij de weermodellen. Het Koninklijk Meteorologisch Instituut gebruikt onder meer ALARO, dat kan rekenen met roosters van 50 km tot 4 km, en AROME, van 2,5 km tot rond 1 km. Daarnaast zijn er ensemblesystemen. Die laten het model meermaals lopen met telkens iets andere startwaarden, en geven een spreiding in plaats van één getal.

Het EMS of een dienst zet de voorspelde bewolking om in zonnestraling, en die straling in het vermogen van jouw panelen. Volgens het Amerikaanse ministerie van Energie staat of valt de nauwkeurigheid met hoe goed je voorspelt hoe dik de wolken tussen zon en panelen zijn. Dat er wolken komen, valt nog te voorspellen. Hoe ze zich ontwikkelen, is veel moeilijker.

Voor de komende minuten tot een uur werken hemelbeelden en snel opeenvolgende satellietbeelden goed. In een woning heb je die zelden.

Ook Elia, de beheerder van het hoogspanningsnet, publiceert als open data per kwartier schattingen en voorspellingen van de zonne-energie op het Belgische net, tot 7 dagen vooruit. Dat geldt voor het hele land. Voor jouw dak zegt het niets.

Hoe groter het gebied, hoe kleiner de fout. Het internationale energieagentschap IEA PVPS vergeleek voorspelmodellen voor Italië. De gemiddelde fout, de RMSE in procent van het geplaatste vermogen, zakte van 5,5 % voor de afzonderlijke marktzones naar 3,6 % voor heel Italië. Over een groot gebied middelen de schommelingen van al die installaties elkaar uit.

In diezelfde studie veranderde de fout amper tussen 1 en 3 dagen vooruit. Dat geldt wel voor een grote regio. Voor één woning is het niet onderzocht.

Modellen combineren helpt. Een mengeling van meerdere modellen deed het beter dan het beste model alleen.

Voor één woning ligt de fout hoger dan voor het hele land. Hoe goed Elia het land voorspelt, vertelt je weinig over de voorspelling voor jouw dak.

Volgens PVGIS, het zonnemodel van het Gemeenschappelijk Onderzoekscentrum van de Europese Commissie, levert 1 kWp bij zuid 35° in Gent gemiddeld rond 1.050 kWh per jaar. Een kWp of kilowattpiek is het piekvermogen van de panelen. Van jaar tot jaar schommelt dat met een standaardafwijking van zowat 48 kWh per kWp, ruim 4 %.

Een terugverdienberekening met 1.050 kWh per kWp rekent met een gemiddelde. Wat volgend jaar brengt, weet ze niet.

Rond 13 uur ziet het systeem de prijzen voor morgen, als je een dynamisch contract hebt. Het kijkt naar de zonverwachting voor morgen en naar je gewoonten.

Dan maakt het een plan. Wordt het morgen zonnig, dan mag de batterij 's nachts leeglopen tot de ochtend, want de zon vult ze wel. Wordt het grijs, dan laadt het systeem misschien 's nachts bij, in de goedkope kwartieren.

Overdag legt het zijn plan naast wat de P1-poort en de omvormer meten, zoals beschreven in Communicatie: Modbus, API, lokaal of cloud. Wijkt het af, dan past het zich aan. Dat bijsturen is het antwoord op een verkeerde voorspelling.

Let op de volgorde. De prijzen van morgen staan rond 13 uur vast, maar Elia werkt zijn voorspelling voor morgen pas om 17.40 uur bij. Een EMS dat om 13 uur plant, haalt zijn zonverwachting ergens anders.

Stel: het systeem verwacht morgen 8 kWh overschot aan zonnestroom, en de batterij kan nog 6 kWh opnemen. Dan lijkt het logisch om vannacht niet bij te laden. Blijkt er maar 2 kWh overschot te komen, dan moet het plan voor de avond opnieuw op tafel.

Wat dan het beste is, bepalen de prijzen van dat moment en de reserve die jij wil houden. Bijladen tegen elke prijs hoeft niet. Soms is gewoon van het net afnemen voordeliger dan een extra laadbeurt van de batterij. Een goed systeem kan je uitleggen waarom het koos wat het koos.

Een simulatie die alle zon en alle prijzen van tevoren perfect kende, toont alleen het theoretische maximum. Een echt systeem weet op elk moment maar een deel.

Kijk daarom naar wat het wist toen het besliste. En kijk verder dan de kost: werd de wagen op tijd vol, bleef het binnen warm genoeg, hoe vaak moest de batterij laden en ontladen? Of er kunstmatige intelligentie in zit, zegt op zich weinig. Voor een beperkte taak kan een eenvoudige regel prima werken.

Een plotse wolkenlaag of een onweer dat binnen het uur opsteekt.

De schaduw van de boom van je buren of van het gebouw aan de overkant. De rekenroosters van de weermodellen zijn minstens 1 tot 2,5 km groot, en je buur zien ze niet staan.

En je eigen verrassingen: een extra wasbeurt, logés die blijven eten.

Een gezin in Sint-Niklaas heeft 7 zonnepanelen van 460 Wp, samen 3,22 kWp, op een zuiddak van 35°, met een digitale meter, een thuisbatterij en een dynamisch contract. Aan rond 1.050 kWh per kWp levert dat gemiddeld ca. 3.380 kWh per jaar. Een echte dag kan daar ver naast zitten: in de zomer ruim boven het daggemiddelde, in de winter ver eronder.

Wat betekent dat voor het systeem?

Op een zonnige zomerdag hoeft het de batterij 's nachts niet uit het net te laden. Het overschot van overdag vult ze.

Op een grijze zomerdag dekken de panelen weinig. Of het dan zin heeft om de batterij 's nachts in de goedkope kwartieren bij te laden, bepalen het prijsverschil en de verliezen. Meer daarover in Batterij en dynamisch tarief.

Voor de dag erna liggen de prijzen van alle 96 kwartieren rond 13 uur vast. Het systeem kan al plannen, ook al blijft de zon onzeker.

Overdag toont de P1-poort elke seconde of verbruik of productie afwijken. Het systeem plant dan opnieuw.

En dan de piek. ⏱ Elke kW maandpiek kost gemiddeld rond 53,39 euro per jaar, zonder btw, aan het tarief van 2026. Weet het systeem dat de laadpaal en de warmtepomp vanavond samen willen draaien, dan kan het die piek ontwijken. Hoe dat tarief werkt, lees je in Het capaciteitstarief.

Hoe goed een voorspelling bij jou werkt, verschilt met je dak, je schaduw en hoe voorspelbaar je gezin leeft. Je panelen liggen er 25 tot 30 jaar. De MYNRG Check rekent met jouw verbruik en jouw dak, en de installateur ter plaatse ziet de boom van de buren wel staan.

Wat onzeker blijft, zijn de zon en je verbruik. De prijs van morgen ken je al.

"Morgen wordt zoals vandaag" is een zwakke voorspelling. De opbrengst verschilt van dag tot dag sterk, en in de winter weegt elke kleine afwijking zwaar.

• Skill score. Een maat voor hoeveel beter een model het doet dan een eenvoudige referentie, zoals "morgen wordt zoals vandaag". Bij een skill score van 42 % ligt de fout 42 % lager dan bij de referentie. Voor 150 daksystemen in Utrecht kwam die uit op 42 tot 44 %.
• RMSE. De wortel van de gemiddelde kwadratische fout. Grote missers wegen zwaarder door dan kleine.
• Probabilistisch tegenover deterministisch. Een ensemble geeft een spreiding, geen enkel getal. Een EMS dat die spreiding kent, kan voorzichtiger plannen.
• Gemodelleerde data. De waarden van PVGIS zijn berekend uit satelliet- en heranalysedata, niet gemeten op een dak. Op een echt dak kan de dagvariatie anders liggen.
• Kwartierprijzen. De dagmarkt werkt sinds de leveringsdag 1 oktober 2025 met kwartierprijzen, 96 per dag.

• Elia, Solar power generation
• KMI, Numerieke weersvoorspellingen
• IEA PVPS, Regional Solar Power Forecasting
• US Department of Energy, Solar Forecasting: Maximizing its value for grid integration
• NEMO Committee, 15-minute MTU in SDAC implemented
• CREG, Jaarlijks verslag over dynamische elektriciteitsprijzen in 2025
• Fluvius, Wat zijn kwartierwaarden?
• VNR, Capaciteitstarief
• PVGIS, Europese Commissie