8 Warmtepomp sturen

Een warmtepomp draait vooral 's ochtends, 's avonds en in de winter. Net dan leveren je panelen weinig of niets. In een goed geïsoleerde woning verbruikt ze gemiddeld zowat 4.000 kWh elektriciteit per jaar, volgens de Vlaamse overheid. Een gezin met een warmtepomp komt zo op 22 % zelfverbruik, tegenover 28 % voor een gemiddeld gezin. Hoe die cijfers per profiel lopen, lees je in Zelfverbruik verhogen.

Met slimme sturing verwarm je overdag wat meer en teer je 's avonds op de restwarmte. De Vlaamse overheid en de Vlaamse Nutsregulator waarschuwen wel dat een aangepaste sturing je verbruik ook kan opdrijven. Spreek de instellingen af met je installateur.

Warmte bewaren werkt anders dan stroom opslaan in een batterij. Een voorraadvat houdt warm water bij voor later. Een goed geïsoleerd huis houdt binnen zekere grenzen ook warmte vast.

VideoToepassing 3: geen PV panelen, warmtepomp en buffervatBron: Maak Je Meter Slim (Volta), via YouTube

Hoeveel uren je kan verschuiven, verschilt van huis tot huis. Het hangt aan de isolatie, aan wat er in je kamers hangt of ligt, want vloerverwarming bewaart meer dan radiatoren, aan de inhoud en de temperatuur van het vat en aan hoe je leeft. Een vaste belofte van zoveel uur vooruit kunnen we je niet doen.

De warmtepomp heeft haar eigen regeling voor de compressor en haar beveiliging, en een sturing moet die respecteren. Met een slimme stekker telkens de stroom afsnijden, vervangt een echte stuuringang niet. Je kan er beschermingsfuncties mee in de war sturen.

Een warmtepompboiler of een elektrische boiler met een voorraadvat houdt water uren warm. Laat het water voor de douche en het bad tussen 11 en 15 uur opwarmen, en een eenvoudige timer doet dat al vanzelf, zeggen de Vlaamse overheid en de Vlaamse Nutsregulator. Goedkoper en eenvoudiger krijg je een warmtepomp niet op zonnestroom.

Het vat moet wel groot genoeg zijn om je dagverbruik tot de volgende middag te bewaren.

In de winter leveren de panelen weinig, en dan valt er niets te verschuiven. Of je moet werken met de goedkope uren van een dynamisch contract.

Heeft de boiler een aparte elektrische weerstand, let dan op: die kan je piek flink opdrijven, en dat voel je in het capaciteitstarief. Je installateur weet wat er mogelijk is.

SG Ready is een label voor warmtepompen met een stuuringang. Het kent vier toestanden: een korte blokkering van hoogstens twee uur, normaal bedrijf, verhoogd bedrijf, wat een aanbeveling is om meer warmte te maken, en een opstartcommando. Het label hoort bij de warmtepomp of bij de hele reeks met haar regeling. En het toestel mag van een opdracht afwijken als de bedrijfsveiligheid dat vraagt.

De Vlaamse Nutsregulator raadt aan om je installateur de smart-grid-ready functie te laten aanzetten. Draaien de oven en de droogkast, dan verwarmt de warmtepomp even op een lagere temperatuur, maar nooit onder de minimumtemperatuur die jij kiest.

Verwacht er niet te veel van. SG Ready werkt met vaste toestanden en regelt het elektrische vermogen niet stap voor stap. Ook kan niet elk energiemanagementsysteem alle toestanden gebruiken: welke toestanden, temperaturen en terugmeldingen werken, leg je per combinatie vast. Hoe zo'n koppeling technisch in elkaar zit, lees je in Communicatie: Modbus, API, lokaal of cloud. En over de elektrische bijverwarming zegt het label niets. Ga na of die kan inschakelen en wat dat met je piek doet.

⏱ Voor de Vlaamse premie op een warmtepompboiler moet het toestel de watertemperatuur kunnen verhogen op een extern signaal, om warmte op te slaan. Meer in Premies en voordelen.

De COP is de verhouding tussen de warmte die een warmtepomp levert en de stroom die ze ervoor gebruikt. Bij COP 4 maakt 1 kWh elektriciteit 4 kWh warmte.

Moet de warmtepomp op een hogere temperatuur werken, dan zakt de COP. En onderweg, in het vat of in de woning, gaat er warmte verloren. Wie op een goedkoop moment vooruit verwarmt met een slechter rendement, kan zo meer betalen dan wie op een duurder moment gewoon verwarmt met een goed rendement. Hoe dat uitdraait, rekenen we voor in het rekenvoorbeeld.

Warm water moet veilig blijven. Volgens de Vlaamse overheid zet je een boiler op minstens 60 °C. Legionella sterft boven 55 °C en groeit het best in stilstaand water tussen 20 en 50 °C. Een voorraadvat dat lauw blijft, is een risico.

Laat het hygiëneprogramma, dat het water geregeld flink opwarmt, en de vorstbeveiliging gewoon aan staan. Een goedkoop kwartier is geen reden om ze uit te zetten.

Stel daarbij een comfortband in, met een minimumtemperatuur in huis en in het vat. En hou een knop bij de hand voor de dag dat er visite blijft slapen en je meer warm water nodig hebt.

Een energiemanagementsysteem meet het overschot aan de meter via de P1-poort, vraagt de warmtepomp of de boiler om op die momenten warmte te maken en kijkt na of dat ook gebeurt. Altijd binnen de grenzen die jij en de warmtepomp vastleggen.

De comfortband en het hygiëneprogramma blijven overeind. Willen de wagen en de boiler hetzelfde overschot, dan beslist het systeem wie voorgaat, zoals uitgelegd in Verbruik verschuiven. Het spreidt het vermogen, zodat warmtepomp, wagen en kookvuur niet samen je kwartierpiek opdrijven. En het plant met een verwachting van de zon, die het bijstuurt als het weer anders uitvalt.

Heb je alleen een warmtepompboiler, dan volstaat een timer. Een EMS loont pas als meerdere toestellen hetzelfde overschot willen, of als de zon sterk wisselt.

Ons standaardgezin, deze keer in Aalst: 3.500 kWh per jaar, 7 panelen van 460 Wp, samen 3,22 kWp, een afnameprijs van 0,35 euro per kWh en een injectievergoeding van 0,045 euro per kWh. Voor warm water heeft het gezin elke dag 10 kWh warmte nodig, zowat 170 liter die van 10 naar 60 °C gaat. De warmtepompboiler haalt COP 3. De verliezen in het vat laten we buiten de rekening.

Stap 1: warm water op de middag of 's avonds. 10 kWh warmte vraagt 10 ÷ 3 = ca. 3,33 kWh elektriciteit.

Op een zonnige dag scheelt dat zowat 1,02 euro, of 3,33 × 0,305. Leveren de panelen 3 kW en verbruikt het huis 0,5 kW, dan is er 2,5 kW over. De boiler neemt daarvan rond 1,1 kW, drie uur lang, ruim binnen dat overschot.

Stap 2: vooruit verwarmen op een goedkoop moment. Nu gaat het om 10 kWh warmte voor de verwarming, met een dynamisch contract waarbij de stroom op het goedkope moment in totaal 0,20 euro per kWh kost.

De goedkope stroom wint alleen bij een goed rendement. Bij COP 2 betaal je in het goedkope uur 0,12 euro meer dan bij gewoon verwarmen, en dan zijn de verliezen in het vat nog niet eens meegeteld. Prijs, rendement en warmteverlies beslissen samen.

Hoeveel jouw warmtepomp kan verschuiven, verschilt met je isolatie, je vloer of radiatoren en het vat dat er staat. Plan je een warmtepomp, bekijk ze dan samen met je panelen: ze moeten 25 tot 30 jaar bij elkaar passen. De MYNRG Check rekent met jouw verbruik en jouw dak, en de installateur ter plaatse ziet hoe je huis de warmte vasthoudt.

Begin bij het warme water. Dat bewaar je uren in een vat. De verwarming laat zich veel minder verschuiven, en in de winter leveren de panelen weinig.

Kijk na een paar weken in je meetgegevens of je verbruik niet gestegen is. Slimmer sturen is niet altijd zuiniger.

Ook zonder zonnepanelen kan je sturen, op de goedkope uren van een dynamisch contract. Wat dat oplevert, verschilt met hoeveel je kan schuiven en hoe groot je buffervat is. Meer in Voor wie een dynamisch tarief loont.

• COP en temperatuur. De COP verandert met de buitentemperatuur en met de aanvoertemperatuur. Sanitair water op 55 tot 60 °C geeft een lagere COP dan vloerverwarming op lage temperatuur.
• Interfaces. Naast SG Ready bestaan er koppelingen via Modbus of een API van de fabrikant, soms met terugmelding van temperatuur en status. Wat werkt, verschilt per toestel. Meer in Communicatie: Modbus, API, lokaal of cloud.
• Thermische massa. De woning zelf slaat warmte op. Hoeveel ze vasthoudt, bepalen de isolatie en het afgiftesysteem, en dat vraagt kennis van de installatie.
• Warmtepompboiler en weerstand. Sommige boilers hebben naast de warmtepomp een elektrisch element. Dat vermogen komt erbovenop en telt mee in het kwartiergemiddelde voor het capaciteitstarief.

• Vlaanderen.be, Haal meer uit uw zonnepanelen met zelfverbruik
• Vlaamse Nutsregulator, Tips om je verbruik te spreiden met een digitale meter
• Vlaanderen.be, Elektriciteitsgebruik slim sturen met een energiemanagementsysteem
• Departement Zorg, Legionellose (Vlaanderen)
• Bundesverband Wärmepumpe, SG Ready
• Fluvius, Maak je digitale meter slim