11 Opbrengst opvolgen

PVGIS is de gratis rekentool van het Joint Research Centre van de Europese Commissie. Voor Gent, zuid en 35°, met 14 % systeemverlies en satellietgegevens van 2005 tot 2023, komt het op 1.055 kWh per kWp per jaar. Op een oost- of westdak reken je met rond 900 kWh per kWp.

Op het paneelvlak valt 1.315 kWh per m² per jaar. Tussen de jaren is de standaardafwijking 48 kWh per kWp. De jaaropbrengst schommelde van 983 tot 1.144 kWh per kWp, of van −5,2 % tot +10,3 % tegenover het gemiddelde. In 15 van de 19 jaren bleef ze binnen 5 % van dat gemiddelde.

Over de maanden in Gent, in kWh per kWp voor zuid en 35°:

April tot en met september levert 68,1 % van het jaar.

Andere hoeken geven andere cijfers. In Gent haalt een verticale zuidgevel 758 kWh per kWp, een helling van 60° haalt 1.006 en een verticale oost- of westgevel rond 530. Vergelijk altijd met de waarde voor jouw helling en richting. Meer daarover in Opbrengst in Vlaanderen en Oriëntatie en hellingshoek.

Tussen 2005 en 2023 liep de opbrengst per maand ver uiteen. Januari schommelde van −23 % tot +41 %, februari van −41 % tot +68 %, december van −43 % tot +60 %. In de zomer is het rustiger: juni van −23 % tot +23 %, juli van −19 % tot +28 %. De standaardafwijking per maand gaat van 7 % in september tot 28 % in februari en december.

Ligt een maand 20 % onder de verwachting, dan zegt dat nog niets over je installatie. Een jaar op 90 % van de verwachting verdient wel aandacht. Al schommelt ook een heel jaar, zoals je verderop leest.

De performance ratio, kortweg PR en vastgelegd in de norm IEC 61724, is je werkelijke opbrengst gedeeld door de referentieopbrengst. Je deelt de kWh die je per kWp kreeg door de instraling op het paneelvlak in kWh per m². Zo corrigeer je voor het weer, en wordt een bewolkte maand eerlijker te vergelijken. De PR vertrekt van het gelijkstroomvermogen onder testomstandigheden en is gevoelig voor warmte. In warme maanden ligt ze lager.

Waarmee vergelijk je? Het PVGIS-model voor Gent geeft een jaar-PR van 80,3 %, per maand van 77,0 % in juli tot 85,4 % in januari, met 14 % verlies als aanname. In een onderzoek bij meer dan 8.400 kleine installaties, veel ervan in België en gemiddeld 30,5 maanden oud, lag de gemiddelde PR op 76,7 % en de opbrengst op 954,9 kWh per kWp per jaar. Een Vlaamse norm is dat niet, wel het gemiddelde van die groep. ⏱ Fraunhofer ISE rekent op 80 % bij de start en 73,6 % gemiddeld over de hele levensduur.

Voor de instraling heb je een meting nodig, van een instralingsmeter of een betrouwbare weerbron.

Verwar de PR niet met het rendement van je panelen. Een paneel met 22 % rendement zet onder testomstandigheden zowat 22 % van het licht om. Een PR van 80 % zegt hoe goed je hele installatie werkt tegenover wat de zon en het nominale vermogen in theorie geven. Met 80 % van het zonlicht heeft het niets te maken. Meer daarover in Rendement, wattpiek en temperatuur. En een harde grens om een installatie goed of af te keuren is de PR evenmin: ze schuift mee met temperatuur, ontwerp en meetkwaliteit.

Je productie, alle stroom die je panelen maken, meet je omvormer of een aparte productiemeter. Afname en injectie meet de digitale meter van Fluvius. Wat de omvormer meteen naar je toestellen stuurt, passeert die meter nooit. Zonder batterij is je zelfverbruik over een periode gelijk aan productie min injectie.

VideoMetingenBron: Maak Je Meter Slim (Volta), via YouTube

Weinig injectie wil daarom nog niet zeggen dat je panelen slecht werken. Misschien verbruik je gewoon veel zelf. Ook een lege grafiek in je app betekent niet altijd dat de omvormer stilligt: valt de internetverbinding weg, dan toont de app niets. Leg het uur van de laatste update naast het scherm van de omvormer. En een gewone installatie geeft geen noodstroom als het net uitvalt, zoals we uitleggen in Hoe een zonnepaneel werkt.

Je productie, in kWh en in vermogen, staat in de app of het portaal van je omvormer, vaak per string of zelfs per paneel. Afname en injectie zie je in Mijn Fluvius, met een digitale meter tot op het kwartier. ⏱ De recentste dag is daar meestal gisteren of eergisteren. Welke bron wat toont, lees je in Energiedata en monitoring.

⏱ Op het scherm van de digitale meter lees je de maandpiek van de lopende maand af, onder code 1.6.0. Handig voor het capaciteitstarief, uitgelegd in Het capaciteitstarief.

Wil je live meekijken, dan kan dat met een dongle op de gebruikerspoort van je digitale meter. Hoe dat werkt, lees je in De P1-poort.

Fluvius noemt een paar signalen: een plotse daling van de opbrengst, abnormale warmte, zichtbare schade, vervuiling of schaduw. Vervuiling en schaduw rekent Fluvius niet echt tot de defecten.

⏱ Valt je omvormer uit door een te hoge netspanning, dan neemt Fluvius binnen 10 werkdagen na je melding contact met je op. Je bereikt Fluvius op 078 35 35 00. Onder voorwaarden krijg je een vergoeding. De actuele bedragen en voorwaarden vraag je na bij Fluvius. Het spanningsverlies in je eigen installatie, fase en nul samen, mag hoogstens 1 % zijn. Een verkeerd geplaatste omvormer of verkeerde bekabeling dekt Fluvius niet.

Is je omvormer stuk, meld dan de tijdelijke buitenwerkingstelling in Mijn Fluvius.

Krijgt je productiegrafiek op zonnige dagen telkens een afgevlakte top, dan haalt de omvormer waarschijnlijk zijn maximumvermogen. Dat afkappen, in het Engels clipping, is normaal als de omvormer kleiner is dan je panelen. Waarom dat vaak bewust zo gekozen wordt, lees je in DC/AC-ratio en afkappen.

Een ingestelde injectiebeperking geeft hetzelfde beeld. Bij problemen met de netspanning zie je eerder foutmeldingen of herhaalde onderbrekingen. De grafiek alleen bewijst de oorzaak niet, kijk daarom ook naar de foutcodes.

Noteer de foutcode, de datum, het uur en het weer, en neem een schermafbeelding van de grafiek. Vermeld of het probleem alle panelen treft of maar een deel. Metingen, connectoren en werk op het dak laat je aan een vakman over. Zie je brandschade of ruik je een brandgeur, dan gaat je veiligheid voor: blijf weg van de installatie en bel 112.

Een gezin in Turnhout heeft 7 panelen van 460 Wp, of 3,22 kWp, op een zuiddak met 35° helling. Voor het jaar verwacht het 3,22 × 1.050 = 3.380 kWh. Voor juli nemen we het PVGIS-maandcijfer voor Gent: 3,22 × 124,7 geeft zowat 402 kWh.

De app van de omvormer toont voor juli 360 kWh, zo'n 10 % onder de verwachting. Is er iets mis? Uit één maand kan je dat niet afleiden, want juli schommelt van −19 % tot +28 %.

Dan de performance ratio. Stel dat een betrouwbare weerbron voor die juli 140 kWh/m² instraling op het paneelvlak geeft. Dat cijfer kiezen we zelf, als voorbeeld. De PR wordt 360 ÷ (3,22 × 140) = 80 %. Dat ligt boven de PVGIS-PR voor juli, 77,0 %. De installatie werkt goed, het was gewoon een minder zonnige maand.

Was de PR 65 %, dan had het gezin bij dezelfde instraling maar 293 kWh gehad. Dan ga je op zoek naar een defect: de foutcode, de strings naast elkaar, een blik op het dak.

Kijk eerst naar het jaar of naar de PR, en trek pas daarna conclusies.

Wat normaal is voor jouw dak, verschilt van woning tot woning. Een installateur die ter plaatse komt, ziet wat geen app toont: een losse connector, een tak die over de panelen hangt. Je panelen moeten 25 tot 30 jaar meegaan, en de MYNRG Check rekent uit wat ze bij jou horen te leveren.

Zelfs een heel jaar kan 5 % of meer onder de verwachting liggen zonder dat er iets kapot is. In het slechtste jaar was het 983 tegenover 1.055 kWh per kWp. Een echte afwijking zie je pas na enkele jaren, of met de PR.

Dat de PR in de zomer lager ligt, komt door de warmte van de panelen. In PVGIS is ze 77,0 % in juli en 85,4 % in januari.

Potentiaal-geïnduceerde degradatie, PID, zie je moeilijk in je monitoring. Volgens het IEA PVPS is het effect klein bij veel zon en groter bij weinig licht. Vergelijk strings met elkaar, of leg lichtarme dagen naast zonnige.

Een kleinere omvormer kan vervuiling verbergen. Omdat hij afkapt, valt het niet op dat je panelen minder leveren, schrijft het IEA PVPS.

• PR-formule. PR = (E ÷ P_DC,STC) ÷ (H_i ÷ G_STC). E is de geproduceerde wisselstroomenergie, P_DC,STC het nominale gelijkstroomvermogen, H_i de instraling op het paneelvlak en G_STC = 1 kW/m². De PR heeft geen eenheid en wordt als percentage uitgedrukt.
• Temperatuurcorrectie. De PR zakt bij warmte. Volgens Sandia is een PR met temperatuurcorrectie stabieler om trends te volgen.
• Afkappen. Bij een lage verhouding tussen paneelvermogen en omvormervermogen verbergt afkappen vervuiling en veroudering. Meer in DC/AC-ratio en afkappen.
• Kwartiercijfers. Een sterk schommelend vermogen kan wijzen op schaduw, afkappen door de netspanning of een instabiele verbinding.

• PVGIS-rekentool (Europese Commissie, JRC)
• Sandia PVPMC, Performance Ratio
• Lindig e.a. (TU/e), Performance analysis and degradation of a large fleet of PV systems
• Fraunhofer ISE, Photovoltaics Report
• IEA PVPS, Fact Sheet Soiling
• Fluvius, Hoe mijn energieverbruik online raadplegen
• Fluvius, Voordelen van de digitale meter
• Fluvius, Storing zonnepanelen
• Fluvius, Uitval omvormer
• Fluvius, Storingen zonnepanelen