14 Vergunning

Een omgevingsvergunning is de toestemming van de overheid, meestal je gemeente, om te bouwen, te verbouwen of iets anders te doen met impact op de omgeving. Ze staat los van de AREI-keuring, de verplichte controle van je elektrische installatie, en van de aanmelding bij Fluvius. Ben je vrijgesteld van een vergunning, dan moet je toch nog keuren en aanmelden. Hoe die twee gaan, lees je in AREI-keuring en Aanmelden bij Fluvius. Bij je gemeente of provincie hoef je je panelen niet aan te melden.

Soms volstaat een melding in plaats van een vergunning, soms ben je vrijgesteld. Welke van de drie voor jou geldt, vind je met de omgevingscheck op het omgevingsloket van de Vlaamse overheid. ⏱ De regels kunnen veranderen, en gemeenten kunnen extra voorwaarden opleggen.

Volgens de Vlaamse overheid zijn zonnepanelen bij een woning vrijgesteld als alle voorwaarden kloppen. Eerst de plaatsing:

Daarnaast moeten vier algemene voorwaarden kloppen:

• Er is geen vergunningsplichtige functiewijziging.
• Het aantal woongelegenheden blijft gelijk.
• De werken gebeuren aan een woning of gebouw dat hoofdzakelijk vergund of vergund geacht is.
• De werken gaan niet in tegen verordeningen, vergunningsvoorwaarden, lokale plannen of recente verkavelingen. Regels over onroerend erfgoed en het Burgerlijk Wetboek blijven gelden.

Wat deze vrijstelling niet regelt: panelen in de tuin, de afstand tot de perceelsgrens, hoogtes boven 1 meter op een plat dak en de regels in een beschermd stads- of dorpsgezicht. Daarvoor kijk je naar de omgevingscheck en het reglement van je gemeente.

Wie beoordeelt wat? Je installateur kijkt naar de technische plaatsing, ook naar de draagkracht en de waterdichtheid van je dak. De gemeente beoordeelt de ruimtelijke procedure, en voor erfgoed is een andere dienst bevoegd. Een vrijstelling zegt niets over hoeveel gewicht je dak kan dragen.

Dan vraag je vooraf een omgevingsvergunning aan. Zo loopt dat:

1. Een architect is niet verplicht voor panelen in het dakvlak of op een plat dak. In andere gevallen wel.
2. Je gemeente zegt welke procedure geldt: de gewone, met openbaar onderzoek, of de vereenvoudigde, zonder.
3. Je dient in via het omgevingsloket.
4. Binnen 30 dagen hoor je of je dossier volledig en ontvankelijk is. De beslissing volgt in principe na zowat 3 maanden bij de vereenvoudigde procedure en 6 maanden met openbaar onderzoek. Het zijn richttermijnen, en die kunnen uitlopen.
5. Is de vergunning goedgekeurd, dan wordt de beslissing uitgehangen. Beginnen mag pas vanaf de 35e dag daarna, want in die periode kunnen derden nog in beroep gaan.
6. Is ze geweigerd, dan heb je 30 dagen om zelf in beroep te gaan.

Een stekkerpaneel heeft in Vlaanderen geen vergunning nodig, behalve bij beschermd erfgoed. Dezelfde plaatsen als bij vaste panelen komen in aanmerking: een plat dak, een hellend dak, een gevel en een balkonrailing. Wat een stekkerpaneel precies is, lees je in Stekkerpanelen.

Er zijn twee uitzonderingen. In een werelderfgoedsite of de bufferzone ervan, en bij onbeschermde gebouwen op de inventaris van het bouwkundig erfgoed, zijn panelen aan een gevel of balkon niet vrijgesteld. En een gemeentelijk reglement kan strenger zijn. Stad Mechelen laat panelen aan een voorgevel bijvoorbeeld niet toe, tenzij ze deel uitmaken van een esthetisch ontwerp voor de hele voorgevel. Zichtbare panelen op een zij- of achtergevel zijn er vergunningsplichtig.

Kijk het reglement van je gemeente na voor je koopt.

Voor een vaste thuisbatterij en een vaste laadpaal zegt de Vlaamse overheid niet of je een vergunning of melding nodig hebt. Ze verwijst naar de omgevingscheck en naar je gemeente. Doe die check voor je bestelt.

Wat voor een laadpaal wel vastligt: ze moet gekeurd en aangemeld worden. Meer daarover in Installatie en keuring. Waar je een batterij veilig plaatst, staat in Veiligheid en plaatsing.

Huur je, bespreek dan met de eigenaar welke vaste ingrepen mogen en wie het herstel betaalt als je vertrekt. In een appartement kunnen het dak, de gevel en de kabelroutes gemeenschappelijke delen zijn. Daar beslist de vereniging van mede-eigenaars. Haar toestemming vervangt geen omgevingsvergunning als die nodig is, en een vergunning vervangt haar toestemming evenmin.

Heb je een vraag voor je gemeente, stuur dan een foto of plan mee met de plaats, de oppervlakte en de hoogte van de panelen. Zo krijg je een antwoord dat bij jouw adres past. Bewaar het bij je papieren.

⏱ Sinds midden oktober 2022 heeft Onroerend Erfgoed een eigen beleid voor zonnepanelen. De algemene regel: panelen op daken van beschermd erfgoed zijn "altijd mogelijk", op enkele uitzonderingen na. Zonder papierwerk gaat het niet.

• Op een beschermd monument vraag je vooraf een toelating aan bij Onroerend Erfgoed.
• In een beschermd stads- of dorpsgezicht doe je een melding.
• Je bezorgt foto's van de bestaande toestand en een legplan met de echte plaats van de panelen.
• De panelen mogen geen erfgoedelementen verwijderen of beschadigen, zoals dakkapellen, windhanen, dakbedekking of boordplanken.
• Strenger beoordeeld worden panelen op daken van werelderfgoed, op gevels en op de grond, grote zonnevelden en panelen die in het dak ingewerkt zijn.
• Een onroerenderfgoedgemeente kan een eigen beleid hebben. Vraag ernaar voor je je aanvraag indient.

Stad Gent formuleert het strenger: in een beschermd stadsgezicht zijn panelen op het dak er "niet zomaar toegestaan", en de stad beslist op basis van de impact op het stadsgezicht. Laat je daarom altijd begeleiden door je eigen gemeente. Of je woning beschermd is, vind je op de kaart van Onroerend Erfgoed en in de inventaris van het bouwkundig erfgoed.

Twee woningen willen elk 7 panelen van 460 Wp op een hellend dak op het zuiden. We gaan ervan uit dat de panelen in of op het dakvlak komen, dat beide woningen hoofdzakelijk vergund zijn, dat er geen functiewijziging is en dat de gemeente geen strengere reglementen heeft. Woning A is niet beschermd, woning B ligt in een beschermd dorpsgezicht.

Woning B kijkt eerst na of de gemeente een eigen erfgoedbeleid heeft. Ging het om een beschermd monument, dan was de eerste stap een toelating van Onroerend Erfgoed.

Twee daken die op papier gelijk lijken, lopen in de praktijk zelden hetzelfde. Een installateur die ter plaatse komt, ziet of je dak het gewicht aankan en waar de panelen het best liggen. Ze blijven er 25 tot 30 jaar liggen, en dan is een week extra voor de omgevingscheck goed besteed. Wat zo'n dak kan opleveren, rekent de MYNRG Check uit.

Ook een huis dat niet beschermd is, kan op de inventaris van het bouwkundig erfgoed staan. Dan zijn gevel- en balkonpanelen nooit vrijgesteld. Kijk het na op de kaart van Onroerend Erfgoed voor je een balkonset koopt.

Op een plat dak let je op die ene meter. Hoe je panelen daar opstelt zonder erboven uit te komen, lees je in Panelen op een plat dak.

De vrijstellingen staan in het Vlaamse vrijstellingenbesluit voor stedenbouwkundige handelingen. Vergunningsvrij wil niet zeggen dat er geen regels gelden: zichten en lichten, verkavelingsvoorschriften en brandveiligheid blijven van toepassing. Over dat laatste gaat Brandveiligheid en verzekering. Op een dak met asbesthoudende bedekking mogen nooit zonnepanelen komen, wat de vergunning ook zegt.

• Vlaanderen.be, Omgevingsvergunning: zonnepanelen bij een woning
• Vlaanderen.be, Omgevingsvergunning
• Vlaanderen.be, Stekkerzonnepanelen en stekkerbatterijen in Vlaanderen
• Vlaanderen.be, Uw elektrische wagen thuis laden
• Onroerend Erfgoed, Zonnepanelen op beschermd erfgoed
• Stad Mechelen, antwoord balkonzonnepanelen
• Stad Gent, Renoveren van een beschermd gebouw of stadsgezicht
• Fluvius, Zonnepanelen: verplichtingen