12 Levensduur en vervanging

Gemiddeld gaat een omvormer 10 tot 15 jaar mee. Dat is een planningsvenster, geen garantie en geen harde grens. Een omvormer van 12 jaar die goed werkt, hoef je niet te vervangen alleen vanwege zijn leeftijd. Wat telt, zijn de toestand, de storingen en de opbrengst. Panelen gaan een stuk langer mee; hoe hun vermogen in de loop der jaren afneemt, lees je in Degradatie en levensduur.

Veel Nederlandse installaties zijn tussen 2015 en 2020 geplaatst, toen salderen het grote voordeel was. Hun omvormers komen nu in dat venster. Dat valt samen met het einde van de salderingsregeling op 1 januari 2027, en dat is geen toeval om even bij stil te staan: wie toch een omvormer moet vervangen, kan meteen nadenken over een batterij.

• Thermische cycli. Een Amerikaanse studie (NREL, 2019) noemt temperatuurschommelingen de belangrijkste stressfactor in een omvormer. Dag en nacht, zomer en winter: hij warmt voortdurend op en koelt af.
• Aandeel in de verliezen. In een studie van 27 maanden veroorzaakten uitvallende omvormers 36 % van het totale energieverlies, tegenover 5 % voor de panelen. Het ging daar wel om grote installaties. Voor woningen is er geen vergelijkbaar cijfer.

Niet elke uitval betekent een defect. In Nederland laat te hoge netspanning een omvormer op zonnige middagen ook uitvallen, zonder dat er iets kapot is. Zie Storingen en foutcodes.

• Bij een defect dat niet door het net of door je eigen installatie wordt veroorzaakt. Laat dat eerst nakijken.
• Rond 10 tot 15 jaar, om uitval te voorkomen.
• Als je een batterij plaatst. Een hybride omvormer stuurt zowel panelen als batterij aan (zie Hybride omvormer). Is je omvormer al rond de tien jaar oud, dan vervang je op een moment dat het toch nodig wordt, in plaats van er later een tweede toestel bij te hangen. Een omvormer "alleen voor opslag" bedient alleen een batterij.
• Als de installatie verandert, met meer of minder panelen.
• Als je omvormer vaak uitvalt door netspanning en eenfasig is. Een driefase-omvormer kan het probleem kleiner maken, mits je aansluiting driefasig is.

Bij een defect vergelijk je eerst de herstelprijs met de prijs van een nieuw toestel, en kijk je naar de resterende garantie, de beschikbaarheid van onderdelen en hoe lang je zonder productie zit. Een hoger maximaal rendement op papier is op zich geen reden om een goed werkend toestel vroeg te vervangen. Een probleem in kabels, panelen of netspanning verdwijnt niet door een nieuwe omvormer.

Daarnaast:

• De nieuwe omvormer moet voldoen aan de Europese eisen voor kleine opwekinstallaties (RfG, type A). Netbeheer Nederland houdt een lijst bij van goedgekeurde omvormers.
• De 0 % btw op zonnepanelen geldt voor omvormers en optimizers die je samen met de panelen laat plaatsen. Voor een losse vervanging geldt dat niet. Meer in Btw.
• Hoe aanmelden via energieleveren.nl werkt, staat in Aanmelden via energieleveren.nl.

Staat je omvormer stil, dan produceer je niets en koop je alle stroom van het net. Er hangt in Nederland geen apart tarief aan je panelen, dus de installatie uit dienst melden levert niets op. De netbeheerkosten blijven gewoon gelijk.

Wat wel telt: hoe sneller de vervanging, hoe kleiner het verlies. Vooral in het voorjaar en de zomer, zie het rekenvoorbeeld.

Koop je een tweedehands omvormer, vraag dan welk type het is, waarom hij vervangen werd en hoe lang hij gebruikt is. Kijk ook of het type op de lijst van goedgekeurde omvormers van Netbeheer Nederland staat, en of de garantie nog overdraagbaar is.

Bewaar de factuur, de serienummers, het opleverdocument, de bevestiging van je aanmelding via energieleveren.nl en de toegang tot de monitoring. Dat helpt bij een garantieclaim, als je van installateur wisselt en als je de woning verkoopt.

Een omvormer met hetzelfde vermogen heeft niet vanzelf dezelfde spanningsgrenzen. Laat de stringindeling opnieuw narekenen en bewaar het oorspronkelijke plan van de panelen en hun datasheet. Zie Stringdimensionering.

Een gezin in Den Haag heeft 8 panelen van 435 Wp (3,48 kWp) op een zuidgericht dak (35°) en verbruikt 3.000 kWh per jaar. De omvormer is 10 jaar oud en valt uit.

We gaan uit van zo'n 3.000 kWh opbrengst per jaar (Milieu Centraal) en 30 % zelfverbruik zonder batterij. De omvormer ligt 2 maanden stil voor hij vervangen is. Het verlies rekenen we eerst als jaargemiddelde; in werkelijkheid verschilt het sterk per seizoen.

⏱ Vanaf 2027, zonder salderingsregeling, is een zelf verbruikte kWh zo'n 25 cent waard en een teruggeleverde rond de 1,5 cent netto bij een vast of variabel contract. De uitval kost dit gezin dan zo'n 37,50 + 5,25 = zo'n 43 euro. Valt hij in mei en juni uit, dan is het meer: volgens PVGIS leveren die twee maanden samen zo'n kwart van de jaaropbrengst, tegenover een zesde gemiddeld. Wat het bij jou is, hangt aan je energiecontract (zie Terugleververgoeding en Dynamisch energiecontract).

Een installatie die in 2016 geplaatst werd, komt tussen 2026 en 2031 in het venster van 10 tot 15 jaar. Hoe je dan het best vervangt, met of zonder batterij, eenfase of driefase, verschilt per huis. Een installateur ter plaatse kijkt naar je meterkast en aansluiting, en de MYNRG Check rekent beide wegen door met jouw verbruik. De nieuwe omvormer gaat weer tien jaar of langer mee. Doe de MYNRG Check.

• De 10 tot 15 jaar is een gemiddelde, geen deadline. Het is een moment om te plannen en je opbrengst na te kijken.
• Een omvormer kan veel meer verlies geven dan de panelen. In de studie van 27 maanden 36 % tegenover 5 %, al ging het om grote installaties.
• De btw is anders dan bij de aankoop. Panelen met omvormer kocht je tegen 0 %, een losse vervangende omvormer kost 21 %.
• Ook als je omvormer gewoon stuk was, geef je de nieuwe door via energieleveren.nl. Stuurt hij ook een batterij aan, dan staan beide in je registratie.
• Na het einde van de salderingsregeling is elke kWh die je zelf gebruikt meer waard dan een teruggeleverde. Een vervanging is een logisch moment om naar een batterij of een slimme sturing te kijken.

• Welke onderdelen verouderen? De NREL-studie modelleert de levensduur van de vermogenshalfgeleiders op basis van schommelingen in de temperatuur van de chip. Voor twee plaatsen in de Verenigde Staten komt ze op orde 64 tot 140 jaar, maar dat geldt voor één bepaald faalmechanisme (aluminium bonddraden). Het is een model en geen voorspelling voor een woning.
• Blind vermogen. In het model daalt de resterende levensduur als de arbeidsfactor verder van 1 komt, omdat stromen en temperaturen toenemen.
• Andere stringlengte na vervanging. Een andere omvormer heeft andere spanningsgrenzen: kijk of de strings nog kloppen (zie Stringdimensionering) en of het vermogen nog past (zie DC/AC-ratio en afkappen).
• Afschakelinstellingen. Een nieuwe omvormer moet goed ingesteld zijn voor het Nederlandse net. Stedin raadt een omvormer aan die pas bij 253 V afschakelt.

• Belastingdienst, Btw-tarief zonnepanelen
• Rijksoverheid, Salderingsregeling
• Milieu Centraal, Kosten en opbrengst zonnepanelen
• Liander, Stroom opwekken en opslaan
• Netbeheer Nederland, lijst goedgekeurde omvormers type A
• Stedin, tips voor installateurs
• NREL, studie over levensduur van omvormers (2019)
• PVGIS, maandopbrengst Utrecht