2 De P1-poort

Je gasstand komt via dezelfde poort mee. De poort is een bron van informatie, geen stuurkanaal: een systeem leest erin mee en geeft zijn opdrachten via een andere verbinding aan laadpaal, omvormer of warmtepomp. In Nederland hoef je de poort niet aan te vragen. Jij beslist wat je erop aansluit.

Elke slimme meter heeft een P1-poort: een klein aansluitpunt met "P1" erbij, meestal onder een klepje. Het is een RJ12-aansluiting, iets breder dan de stekker van een vaste telefoon.

Je sluit er een apparaat op aan dat de gegevens leest: een kastje dat je verbruik naar een app stuurt, een slimme thermostaat, of een energiemanager die toestellen aanstuurt. De poort geeft op een vaste, landelijk afgesproken manier toegang tot de standen en het vermogen van je stroommeter, voor afname en teruglevering, en tot de standen van een aangesloten slimme gasmeter.

In tegenstelling tot België hoef je de poort niet eerst te laten activeren bij je netbeheerder. Volgens de Nederlandse specificatie begint de meter met zenden zodra het aangesloten apparaat daarom vraagt.

Een meter volgens de nieuwste specificatie (DSMR 5) stuurt elke seconde een bericht, een "telegram". Daarin staan onder meer:

• de meterstanden voor afname en teruglevering in kWh, apart voor tarief 1 (dal) en tarief 2 (normaal);
• welk tarief op dat moment loopt;
• het actuele vermogen dat je afneemt of teruglevert, in kW;
• het vermogen, de spanning en de stroom per fase;
• het nummer van de meter;
• de laatste stand van je slimme gasmeter, als waarde per 5 minuten.

Bij oudere slimme meters (DSMR 4) komt er elke 10 seconden een telegram, en is de gasstand een uurwaarde.

Anders dan in België staat er geen maandpiek in het telegram. Die heb je in Nederland ook niet nodig, want je nettarief hangt niet af van je hoogste kwartier.

[figuur: het P1-telegram met afname- en terugleververmogen en stroom en spanning per fase]

De meter stuurt elke seconde een bericht, maar dat betekent niet dat het hele systeem binnen een seconde reageert. Tussen meting en actie zit een keten: de meter, het kastje dat het telegram leest, de berekening van het systeem, de verbinding naar het toestel en de reactie van het toestel zelf. Elke schakel kost tijd.

Voor de meeste toepassingen in huis is dat geen probleem. Een laadpaal die zijn laadvermogen aanpast aan je zonne-overschot, hoeft niet op de seconde te reageren. Kritischer is het als je hoofdzekering in de buurt komt, bijvoorbeeld als auto, warmtepomp en inductiekookplaat tegelijk vol aan staan op een aansluiting van 3x25A. Dan moet de regeling snel genoeg terugschakelen. Daarvoor zijn laadpalen met load balancing gemaakt (Load balancing en dynamisch laden).

De poort meet wat er aan de meter binnenkomt en buitengaat, niet wat elk toestel doet. Zet je de waterkoker aan, dan zie je het vermogen omhoogspringen. Draait tegelijk de warmtepomp, of schuift er een wolk voor de zon, dan kun je die sprong niet zomaar aan één toestel toeschrijven.

Een thuisbatterij die laadt, zie je in dezelfde meting. Een systeem moet weten waar die stroom naartoe gaat, anders verwart het een laadbeurt met een hoger verbruik van het huis. Wil je één toestel apart volgen, dan heb je een tussenmeter nodig of de gegevens van het toestel zelf (Energiedata en monitoring).

1. Zoek de P1-poort op je slimme meter. Bij sommige meters zit ze achter een klepje.
2. Steek het kastje of de kabel van je energiemanager erin. Het apparaat zet zelf de vraaglijn (Data Request) hoog, en dan begint de meter te zenden.
3. Kijk in de app of het apparaat gegevens ontvangt. Zie je elke 10 seconden een nieuwe waarde in plaats van elke seconde, dan heb je een oudere meter (DSMR 4).
4. Werkt het niet, kijk dan eerst of de stekker goed zit en of het apparaat genoeg stroom krijgt. De poort levert maar weinig vermogen, en sommige kastjes hebben een eigen voeding nodig.
5. Blijft het stil, neem dan contact op met de leverancier van het kastje. Ligt het echt aan de meter, dan is de netbeheerder het aanspreekpunt.

• Een kastje met een app die je verbruik en je teruglevering live toont.
• Een slimme thermostaat die met je verbruik rekening houdt.
• Een energiemanagementsysteem (EMS) dat laadpaal, boiler, warmtepomp of batterij aanstuurt (Energiemanagementsysteem (EMS)).
• Een laadpaal of thuisbatterij die de P1-gegevens gebruikt om binnen je hoofdzekering te blijven of om op je zonne-overschot te laden.

Sommige apparaten willen dezelfde poort. Er is maar één P1-aansluiting, dus bij twee apparaten heb je een splitter nodig of een kastje dat de gegevens via je netwerk doorgeeft. Meer over apps in Energiedata en monitoring.

Veel thuisbatterijen en hybride omvormers moeten weten wat er aan je aansluiting gebeurt. Lever je terug, dan laden ze. Neem je af, dan ontladen ze. Die meting komt ofwel uit de P1-poort, ofwel uit een eigen stroomsensor in de meterkast.

Welke meting een fabrikant voorschrijft, verschilt. De P1-poort is handig omdat ze de echte uitwisseling met het net toont. Een sensor kan sneller zijn, omdat hij niet op het volgende telegram hoeft te wachten. Een landelijke regel die in Nederland de ene of de andere meting voorschrijft, vonden we niet. Laat je installateur kiezen wat bij jouw batterij hoort, en vergeet niet dat je de batterij na plaatsing aanmeldt via energieleveren.nl (Aanmelden via energieleveren.nl). Meer over de batterij zelf in Hoe een thuisbatterij werkt.

• Wat je op de P1-poort aansluit, kan alle gegevens lezen die de poort uitstuurt. Er is geen toestemming per gegeven of per apparaat. Jij bepaalt dus wie toegang krijgt, door wat je aansluit (Cyberveiligheid).
• De poort werkt in één richting. Via P1 kun je niets naar de meter of de netbeheerder sturen.
• De P1-lijnen zijn galvanisch gescheiden van het stroomnet, ook de voeding. Er staat dus geen netspanning op het poortje.
• De gegevens uit de P1-poort blijven in huis, tenzij het aangesloten kastje ze naar een cloud stuurt. Lees dus na wat de aanbieder ermee doet.

Een huishouden in Groningen met een slimme meter van de nieuwste generatie en een kastje op de P1-poort. Een waterkoker van 2,2 kW staat 3 minuten aan op een groep van 230 V.

De poort toont elke seconde wat er gebeurt. Voor je rekening telt alleen de energie, en die is bij een waterkoker klein. Interessanter wordt het bij de grote verbruikers: een auto die 's avonds laadt, of een boiler met een elektrisch element. Met dat beeld per seconde vind je ze snel terug. Hoe je ze daarna naar het middaguur verschuift, lees je in Zelfverbruik verhogen.

Wat een kastje of energiemanager in jouw huis oplevert, hangt af van wat je kunt sturen. Dat verschilt per woning. De gratis MYNRG Check geeft je een eerste beeld, en een installateur ter plaatse ziet wat er in je meterkast kan.

[figuur: de P1-poort toont pieken per seconde]

• Je hoeft niets aan te vragen. Zodra een apparaat op de P1-poort zit en erom vraagt, zendt de meter.
• De poort levert maar weinig stroom. De specificatie geeft maximaal 250 mA bij 5 V, ongeveer 1,25 watt. Een kastje met wifi moet daarmee toekomen, of heeft een eigen voeding nodig.
• Oudere meters zijn trager. Een DSMR 4-meter geeft elke 10 seconden een waarde. Voor de meeste sturing volstaat dat, voor snelle load balancing is het krap.
• Elk apparaat op de poort leest alles. Er is geen onderscheid per gegeven.

• Aansluiting. RJ12-connector. Pin 1 is +5 V, pin 2 Data Request, pin 3 data-massa, pin 5 data en pin 6 voedingsmassa.
• Data Request. Het aangesloten apparaat houdt de Data Request-lijn hoog (4,0 tot 5,5 V). Zolang dat zo is, zendt de meter. Laat het apparaat de lijn los, dan stopt de stroom berichten.
• Serieel formaat. 115.200 baud, 8 databits, geen pariteit, 1 stopbit. Bij DSMR 5 is het volledige telegram binnen een seconde verstuurd.
• Voeding. 5,0 V nominaal, maximaal 250 mA continu. Boven 300 mA schakelt de beveiliging af.
• Inhoud. De waarden hebben OBIS-codes. Voorbeelden: 1-0:1.7.0 (actueel afgenomen vermogen), 1-0:2.7.0 (actueel teruggeleverd vermogen), 1-0:1.8.1 en 1-0:1.8.2 (afname tarief 1 en 2), 1-0:2.8.1 en 1-0:2.8.2 (teruglevering tarief 1 en 2), 0-0:96.14.0 (tariefindicator).
• Gas. Elke seconde de laatst ontvangen 5-minutenwaarde met tijdstempel (DSMR 5), of elke 10 seconden de laatste uurwaarde (DSMR 4).

• Netbeheer Nederland, DSMR 5.0.2 P1 Companion Standard
• Netbeheer Nederland, DSMR 4.2.2 P1
• Rijksoverheid, Mag ik de slimme meter weigeren?
• Liander, Stroom opwekken en opslaan