6 Zelfverbruik verhogen

Milieu Centraal rekent voor een gemiddeld huishouden met 30 % zelfverbruik, zonder iets aan te passen. Dat kan hoger, en het begint gratis: vaatwasser, wasmachine en wasdroger rond het middaguur. Daarna komen warm water en de auto op zonne-uren, automatische sturing (Energiemanagementsysteem (EMS)) en eventueel een thuisbatterij (Hoe een thuisbatterij werkt).

Tot eind 2026 werkt de salderingsregeling. Lever je overdag 1 kWh terug en haal je 's avonds 1 kWh van het net, dan valt dat over het jaar tegen elkaar weg. Het tijdstip deed er bijna niet toe.

Vanaf 1 januari 2027 stopt dat, in één keer en zonder afbouw. Afname en teruglevering worden apart afgerekend:

• Voor elke kWh die je van het net haalt, betaal je de leveringsprijs plus energiebelasting plus btw. ⏱ Voor 2027 is dat bij een variabel contract rond de € 0,25 per kWh (levering rond € 0,145 en energiebelasting € 0,1065, beide met btw).
• Voor elke kWh die je teruglevert, krijg je een terugleververgoeding. Tot 2030 is die wettelijk minstens de helft van de kale leveringsprijs. Maar je leverancier rekent er terugleverkosten tegenover. Bij een vast of variabel contract blijft er volgens Milieu Centraal rond de 1,25 cent per kWh over. Wij rekenen met anderhalve cent.

Elke kWh die je verschuift van "teruggeleverd" naar "zelf gebruikt", is dan ongeveer € 0,25 − € 0,015 = € 0,235 waard. Milieu Centraal noemt zelf verbruiken "ongeveer 4 keer voordeliger" dan terugleveren. Als je de terugleverkosten meetelt, is het verschil in onze rekenwaarden nog veel groter. Hoe de vergoeding en de kosten precies werken, lees je in Terugleververgoeding en Terugleverkosten. Het volledige verhaal van 2027 staat in Einde salderingsregeling.

Zelfverbruik is het deel van je zonnestroom dat je rechtstreeks zelf gebruikt, zonder dat het eerst het net op gaat.

De formule: zelfverbruik (%) = (P − T) ÷ P × 100.

• P is je totale productie, af te lezen op je omvormer of opwekmeter.
• T is je totale teruglevering aan het net, af te lezen op je slimme meter of in het overzicht van je leverancier (De slimme meter).

Zelfverbruik is iets anders dan zelfvoorziening. Het eerste zegt hoeveel van je productie je zelf gebruikt, het tweede hoeveel van je verbruik je met eigen stroom dekt. Je kunt een hoog zelfverbruik hebben met weinig panelen en toch veel stroom kopen. Je kunt ook veel produceren en een groot deel van je verbruik dekken, terwijl het meeste van je productie het net op gaat. Geen van beide percentages vertelt alleen het hele verhaal.

[figuur: zelfverbruik tegenover zelfvoorziening]

Zonnepanelen leveren het meest rond het middaguur, met in de zomer een piek in de vroege middag. Hoeveel ze per jaar opbrengen, lees je in Opbrengst in Nederland, en wat de stand van je dak doet in Oriëntatie en hellingshoek.

Zelfverbruik verschilt sterk per huishouden. Wie thuiswerkt, overdag kookt of een auto heeft die overdag thuis staat, haalt vanzelf meer. Wie doordeweeks de hele dag weg is en pas 's avonds kookt, wast en laadt, haalt minder.

Een warmtepomp verhoogt je verbruik vooral in de winter, 's ochtends en 's avonds, als je panelen weinig leveren. Je verbruikt daardoor meer stroom in totaal, maar het percentage zelfverbruik stijgt minder dan je zou verwachten. Een elektrische auto die alleen 's avonds laadt, voegt ook verbruik toe buiten de zonne-uren.

Per seizoen verschilt het ook. In de winter produceren je panelen weinig en gebruik je bijna alles zelf: het percentage is dan hoog, maar het gaat om weinig kWh. In de lente en zomer lever je veel terug. Daar zit de winst van verschuiven.

Een officieel Nederlands overzicht van zelfverbruik per type huishouden vonden we niet. Milieu Centraal rekent voor het gemiddelde met 30 %.

• Reken je zelfverbruik uit met de formule hierboven, over een heel jaar.
• Kijk wanneer je teruglevert. Je leverancier toont je teruglevering per maand of per dag, en een kastje op de P1-poort laat het per seconde zien (De P1-poort, Energiedata en monitoring).
• Zoek de uren waarop je veel teruglevert, en de uren waarop je daarna weer veel afneemt. Wat tussen die twee ligt, kun je proberen te verschuiven.

• Laat vaatwasser, wasmachine en wasdroger rond het middaguur draaien, na elkaar: bijvoorbeeld de vaatwasser rond 11.00 uur, daarna de wasmachine en dan de wasdroger. Een waslijn is ook een goed alternatief voor de wasdroger.
• Strijken, elektrisch koken en e-bikes opladen overdag helpt ook.
• Een uitgestelde start of tijdklok is handig, maar laat toestellen alleen draaien als er iemand thuis is. Dat is een kwestie van brandveiligheid.
• Na elkaar is beter dan tegelijk: dan blijft het samen binnen je overschot en hoef je minder van het net te halen.
• Meer over gedrag en toestellen in Verbruik verschuiven.

Een elektrische boiler of warmtepompboiler met een voorraadvat houdt water vele uren warm. Je kunt het water voor douche en bad rond het middaguur laten opwarmen, en een eenvoudige tijdklok kan dat al automatisch. Staat je boiler nog ingesteld op de nachtelijke daluren, dan mist hij precies de uren waarop je stroom over hebt (Dal- en normaaltarief).

Let op bij een boiler met een extra elektrisch element. Dat kan veel vermogen vragen en, samen met andere toestellen, je zonne-overschot ruim overschrijden. Vraag je installateur naar de opties. Heb je een warmtepomp, dan lees je in Warmtepomp sturen hoe je het warme water op de zonne-uren laat maken.

• Verwarming verschuiven kan maar beperkt. Met slimme sturing verwarm je overdag iets meer en profiteer je 's avonds van de warmte die in huis blijft hangen.
• Een aangepaste sturing kan ook tot meer verbruik leiden. Laat haar dus instellen door een vakman.
• In de winter, als je het meest verwarmt, leveren je panelen het minst. Verwacht van verwarming dus geen groot effect op je zelfverbruik. Meer in Warmtepomp sturen.

Elke laadbeurt die je van de avond naar het middaguur verschuift, levert vanaf 2027 voordeel op. Hoeveel, hangt af van je kilometers, van waar de auto overdag staat en van de grootte van je installatie.

Een auto die 40 km per dag rijdt en 0,18 kWh per km gebruikt (aannames), heeft zo'n 7,2 kWh per dag nodig. Met 2,5 kW zonne-overschot is dat bijna drie uur laden, wat past in een zonnige middag. Laad liever elke dag wat bij dan om de paar dagen helemaal vol, en niet op het hoogste vermogen. Meer in Laden met zonnestroom, Load balancing en dynamisch laden en Slimme laadpaal.

Een energiemanagementsysteem (Energiemanagementsysteem (EMS)) verhoogt je zelfverbruik automatisch. Het kijkt hoeveel overschot er is en verdeelt dat over boiler, auto en andere toestellen, zonder dat jij telkens hoeft in te grijpen.

Een batterij bewaart je middagoverschot voor de avond. In Nederland haalt ze vanaf 2027 haar waarde vooral uit dat zelfverbruik: er is geen piektarief om op te besparen, en laden van het net om later terug te leveren loont nauwelijks, omdat je de energiebelasting bij terugleveren niet terugkrijgt. Op een batterij betaal je 21 % btw.

Of een batterij zich bij jou terugverdient, lees je in Rendabiliteit en hoe groot ze moet zijn in De juiste capaciteit. Begin met de gratis stappen hierboven: die verkleinen je overschot, en daarmee ook de batterij die je nodig hebt.

Een installatie die veel meer produceert dan je per jaar verbruikt, geeft een lager zelfverbruik. Dat was met salderen geen probleem, vanaf 2027 wel: elke kWh die je niet zelf gebruikt, brengt weinig op. Panelen op oost en west spreiden je opbrengst over de ochtend en de late middag. Milieu Centraal noemt een oost-westopstelling juist om die reden een hulp bij het opschroeven van je zelfverbruik. Meer in Hoeveel panelen je nodig hebt en Oriëntatie en hellingshoek.

Een huishouden in Tilburg met een gemiddeld verbruik van 2.430 kWh per jaar en 8 zonnepanelen van 435 Wp (3,48 kWp) op een zuiddak. De MYNRG Check rekent voor zo'n installatie met 2.976 kWh per jaar en, omdat de panelen meer opwekken dan het huis verbruikt, 27 % zelfverbruik zonder aanpassingen.

We gaan uit van het volgende:

• Met toestellen op het middaguur stijgt het zelfverbruik met 7 procentpunt, naar 34 %. Dat is onze eigen aanname; een officieel Nederlands cijfer voor het effect van gedrag vonden we niet.
• Geen batterij.
• Rekenwaarden vanaf 2027: stroom van het net ⏱ rond € 0,25 per kWh, netto terugleverwaarde € 0,015 per kWh. Een verschoven kWh is dus € 0,235 waard.

Het huishouden haalt 208 kWh per jaar minder van het net. Daar staat 208 kWh minder teruglevering tegenover. Netto levert dat 208 × € 0,235 = ongeveer € 49 per jaar op, zonder iets te kopen.

Per dag is het klein: verschuif je 2 kWh van de avond naar een zonnige middag, dan scheelt dat 2 × € 0,235 = 47 cent. De grotere bedragen zitten bij de boiler en de auto. Een auto die op 120 dagen per jaar 7,2 kWh op zonnestroom laadt in plaats van 's avonds, verschuift 864 kWh: ruim € 200 per jaar. Hoe je dat automatiseert, lees je in Energiemanagementsysteem (EMS).

Hoeveel jij kunt verschuiven, hangt af van wie er overdag thuis is, wat je kunt plannen en hoe je dak ligt. Dat is bij elk huishouden anders, en je panelen gaan 25 jaar of langer mee. De gratis MYNRG Check rekent het voor jouw verbruik en jouw dak, en een installateur die bij je langskomt, ziet welke toestellen in jouw huis het meeste kunnen opleveren.

• In 2026 maakt het nog weinig uit, vanaf 2027 veel. Met salderen was zelfverbruik bijna niets waard. Vanaf 1 januari 2027 is elke zelf gebruikte kWh vele malen meer waard dan een teruggeleverde.
• Een hoog percentage in de winter zegt weinig. Dan produceren je panelen weinig. Een hoog percentage betekent daar weinig kWh.
• Een hoger percentage is niet altijd beter. Een kleine installatie heeft een hoger percentage maar produceert minder. Voor je portemonnee telt wat je uiteindelijk bespaart, niet het percentage alleen (Terugverdientijd).
• Verschuiven levert alleen iets op voor stroom die je anders toch zou kopen. Zet je een extra toestel aan dat je niet nodig had, dan stijgt het percentage, maar je portemonnee niet. Hetzelfde geldt voor je huis warmer stoken dan nodig.
• Elke kWh minder teruglevering bespaart ook terugleverkosten. Vanaf 2027 staan die per teruggeleverde kWh op je rekening.

• Begrippen. In het rekenvoorbeeld is 807 kWh ÷ 2.976 kWh = 27 % zelfverbruik en 807 kWh ÷ 2.430 kWh = 33 % zelfvoorziening. Het zijn twee kanten van dezelfde 807 kWh.
• Meting. De slimme meter registreert afname en teruglevering apart. Zelfverbruik meet hij niet. Je leidt het af uit productie en teruglevering.
• Waarde van verschuiven. De winst per verschoven kWh is het verschil tussen de afname die je vermijdt en de netto teruglevering die je misloopt: in onze rekenwaarden € 0,25 − € 0,015 = € 0,235. Met een dynamisch contract verschilt dat per uur (Dynamisch energiecontract, Negatieve prijzen en teruglevering beperken).
• Wettelijke vloer tot 2030. Bij een gecombineerd leverings- en terugleveringscontract is de vergoeding tot 1 januari 2030 minstens 50 % van de overeengekomen leveringsprijs. Terugleverkosten mogen wel apart aangerekend worden, en die halen de netto waarde sterk omlaag.

• Milieu Centraal, Kosten en opbrengst zonnepanelen
• Milieu Centraal, Gemiddeld energieverbruik
• Rijksoverheid, Salderingsregeling
• Staatsblad 2025, 17, Wet beëindiging salderingsregeling
• ACM, Onderzoek terugleverkosten
• Belastingdienst, Btw op een thuisbatterij