4 Is mijn woning geschikt?

Een warmtepomp werkt het best met water van lage temperatuur. Dat lukt alleen als je huis weinig warmte verliest, en als je radiatoren of vloerverwarming die warmte met lauw water toch kwijt kunnen. Isolatie en afgifte, dus. Het toestel zelf komt pas daarna.

Een cv-ketel stookt vaak met water van 60 tot 80 °C. Een volledige warmtepomp werkt met hoogstens 55 °C, en liever lager. In een tochtig huis is dat te weinig om het warm te krijgen.

Milieu Centraal geeft voor een volledige warmtepomp een duidelijke ondergrens: minstens 8 tot 12 cm isolatie in dak en vloer, wat neerkomt op een Rc-waarde van 2,5 of hoger. Daarbij hoort isolerend glas, zoals HR++, en een gevulde spouwmuur als je huis die heeft.

Voor een hybride warmtepomp ligt de lat lager, omdat de cv-ketel bijspringt op koude dagen. Milieu Centraal noemt woningen vanaf bouwjaar 1992, of oudere woningen met HR++-glas, als goede kandidaat.

Hoe slechter de isolatie, hoe kleiner het deel van de warmte dat een warmtepomp zuinig kan leveren. De rest komt dan van een elektrisch element of, bij een hybride, van de ketel.

Een radiator geeft minder warmte af als het water koeler is. Wie vandaag met water van 70 °C stookt en overschakelt op 45 °C, krijgt uit dezelfde radiator een stuk minder warmte. In een goed geïsoleerde woning is dat geen probleem: er is ook minder warmte nodig. In een tochtige woning blijft het dan fris.

Je kunt het zelf proberen. Milieu Centraal raadt een eenvoudige verwarmingstest aan: zet je cv-ketel in een koude week op 50 graden. Wordt het overal warm genoeg, dan zijn je radiatoren waarschijnlijk groot genoeg. Blijven een paar kamers koud, dan weet je waar een grotere radiator nodig is. Verlaag 's nachts de thermostaat niet meer dan 2 graden, want een warmtepomp warmt een afgekoeld huis langzaam weer op.

Vloerverwarming werkt met water van rond de 35 °C en is daarom ideaal. Maar ook met radiatoren kan het, als ze groot genoeg zijn of als er een paar bijkomen. Reken volgens Milieu Centraal op zo'n € 3.500 als je radiatoren moet vervangen. Hoe de watertemperatuur het rendement bepaalt, lees je in Hoe een warmtepomp werkt.

Heb je een energielabel, dan geeft dat een eerste beeld van hoe zuinig je woning is. Je vindt het op ep-online.nl. Het vervangt geen warmteverliesberekening, maar het helpt om in te schatten waar je staat. Hoe beter het label, hoe dichter je bij een volledige warmtepomp zit. Een vaste grens per labelletter vonden we bij geen officiële bron; de isolatie zelf en de verwarmingstest zeggen meer.

Wil je een advies op maat van je huis? Op verbeterjehuis.nl van Milieu Centraal vul je je woning in en zie je welke maatregelen bij je passen.

Een volledige warmtepomp kan je stroomaansluiting zwaarder belasten, vooral als het elektrische element bijspringt terwijl je kookt of je auto laadt. Milieu Centraal wijst erop dat je soms moet verzwaren naar 3x25A of driefase. Heb je nu een eenfase-aansluiting, laat dat dan meenemen in de offerte. Waarom een aansluiting boven 3x25A flink duurder is, lees je in Netbeheerkosten en aansluitklasse.

Bouw je nieuw, dan is de vraag eenvoudiger. Sinds 1 juli 2018 krijgt een nieuwbouwwoning in principe geen gasaansluiting meer, en een nieuwe woning wordt van het begin af aan gebouwd voor lage temperatuur.

⏱ De ISDE is wel voor bestaande woningen. Je woning moet gebouwd zijn vóór 1 januari 2019, of je moet aantonen dat de omgevingsvergunning vóór 1 juli 2018 werd aangevraagd.

Een gezin in Tilburg woont in een hoekwoning uit de jaren zeventig met dakisolatie, maar zonder spouwisolatie en met oud dubbel glas. Bij de verwarmingstest op 50 graden blijven de woonkamer en een slaapkamer koud. Een volledige warmtepomp zou hier vaak met het element of met een hoge watertemperatuur moeten werken. Een hybride is de logische stap: de warmtepomp doet het werk tot het hard vriest, de ketel vangt de koudste dagen op.

Het gezin laat de spouw vullen en vervangt de ramen door HR++-glas. Bij de volgende test op 50 graden wordt het overal warm, op die ene slaapkamer na. Met één grotere radiator komt een volledige warmtepomp in beeld. De ISDE-regel helpt daarbij: wie binnen 24 maanden twee maatregelen neemt, of isolatie combineert met een warmtepomp, krijgt het dubbele subsidiebedrag voor de isolatie.

Wat isoleren bij jou oplevert en welke radiatoren kunnen blijven, ziet een installateur pas ter plaatse, met een echte warmteverliesberekening. Je beslist voor vele jaren, dus die meting is het waard. De gratis MYNRG Check geeft je een eerste beeld van je verbruik.

Eerst isoleren en pas dan de warmtepomp kiezen, scheelt ook in het toestel zelf. Een woning die minder warmte verliest, heeft een kleinere warmtepomp nodig, en die is goedkoper en draait zuiniger.

Een warmtepomp die "te klein" lijkt in een slecht geïsoleerde woning, wordt vaak opgelost met een groter toestel of een elektrisch element. Allebei kosten ze je later stroom. Meer daarover in Vermogen en verbruik.

• Rc-waarde. Warmteweerstand van een constructie in m²K/W. Hoe hoger, hoe beter de isolatie. Milieu Centraal noemt Rc 2,5 of hoger in dak en vloer als minimum voor een volledige warmtepomp.
• Warmtevraag per m². Het vermogen dat nodig is om de woning bij de ontwerptemperatuur warm te houden, in W/m² verwarmde vloer. Hoe lager, hoe beter de woning bij een warmtepomp past.
• Aanvoertemperatuur. De installateur bepaalt die op basis van het warmteverlies per ruimte en het afgiftevermogen van radiatoren of vloer. Voor een volledige warmtepomp hoogstens 55 °C.
• Verwarmingstest. Cv-ketel in een koude week op 50 °C aanvoer. Blijven ruimtes koud, dan is daar meer afgiftevermogen nodig.
• ⏱ ISDE, gebouw. Bouwjaar vóór 1 januari 2019, of omgevingsvergunning aangevraagd vóór 1 juli 2018. Alleen voor eigenaren. Dubbel bedrag voor isolatie bij twee of meer maatregelen binnen 24 maanden, of bij combinatie met een warmtepomp.

• Milieu Centraal, Volledige warmtepomp
• Milieu Centraal, Hybride warmtepomp
• RVO, ISDE: warmtepomp voor woningeigenaren
• RVO, ISDE voor woningeigenaren
• RVO, Factsheet gasaansluitplicht vanaf 1 juli 2018 (pdf)