16 Netcongestie

Het elektriciteitsnet is gebouwd voor stroom die van grote centrales naar huizen gaat. Nu wekken miljoenen huizen zelf stroom op, en rijden steeds meer mensen elektrisch en verwarmen ze met een warmtepomp. Op drukke momenten moet het net meer vervoeren dan het aankan. Dat heet netcongestie.

Het speelt op twee momenten. Op een zonnige middag in het voorjaar of de zomer leveren alle panelen in een wijk tegelijk terug, terwijl er weinig wordt verbruikt. Op een winteravond tussen vier en negen uur koken mensen, laden ze hun auto en draait de warmtepomp. Volgens RVO is de vraag in die avonduren vaak het hoogst.

De netbeheerders bouwen het net uit, maar dat kost jaren. Liander werkt wijk voor wijk en begint waar de maatschappelijke impact het grootst is. "Die opgave is zo groot, dat het werk niet allemaal tegelijk uitgevoerd kan worden", schrijft de netbeheerder.

Merk je dat je omvormer op zonnige middagen af en toe uitvalt, met een foutmelding over de netspanning, dan is de kans groot dat het net in je straat de stroom niet kwijt kan. Als veel panelen tegelijk terugleveren, stijgt de spanning. Omvormers zijn zo ingesteld dat ze boven een bepaalde spanning uit voorzorg afschakelen. Volgens Liander is dat wettelijk geregeld en staat het in de normen waaraan een omvormer moet voldoen. Zakt de spanning weer, dan schakelt de omvormer meestal vanzelf in.

Het kan ook aan je eigen installatie liggen. Liander noemt twee oorzaken die een installateur kan oplossen: panelen of omvormer die niet goed zijn aangesloten, en vermogen dat ongelijk over de drie fasen van je aansluiting is verdeeld. Een eenfase omvormer op een driefase aansluiting duwt alle stroom op één fase, en daar stijgt de spanning sneller.

Brandt er een rood lampje op de omvormer of staat er een onbekende melding op het scherm, dan kan het toestel zelf defect zijn. Bel dan een erkende installateur. Meer over storingen in Storingen.

[FIGUUR NIEUW NODIG: een straat met veel daken vol panelen op een zonnige middag; bij één huis toont de omvormer een melding "netspanning te hoog"]

Je kunt nagaan of er in je buurt problemen bekend zijn.

• Bij je netbeheerder. ⏱ Liander heeft een check die laat zien of er op je postcode problemen met terugleveren bekend zijn, en een meldformulier voor spanningsproblemen. Welke netbeheerder bij jouw adres hoort, zie je op mijnaansluiting.nl. Kijk op de site van je eigen netbeheerder of die een vergelijkbare check of meldmogelijkheid heeft.
• De capaciteitskaart. De netbeheerders publiceren samen een kaart die per regio laat zien hoeveel ruimte er nog op het net is, voor afname en voor teruglevering. RVO verwijst ernaar. De kaart is vooral bedoeld voor bedrijven en grotere aansluitingen, maar geeft ook een beeld van je regio.

Een rode vlek op de kaart betekent niet dat je geen panelen mag leggen. Het betekent wel dat je vaker kunt merken dat je omvormer uitvalt, en dat een zwaardere aansluiting langer op zich kan laten wachten.

Tot de zomer van 2026 hielden netbeheerders standaard ruimte vrij voor kleinverbruikers, dus voor aansluitingen tot en met 3x80 ampère. Huishoudens werden daardoor zonder wachtlijst aangesloten. Sinds 1 juli 2026 is dat voorbij. De ACM stelde vast dat netcapaciteit voortaan wordt verdeeld via één wachtrij voor klein- en grootverbruikers, met voorrang voor projecten met een maatschappelijk belang.

Wat dat voor jou betekent:

Is er wel genoeg capaciteit, dan geldt een termijn. Volgens een eerder besluit van de ACM sluit de netbeheerder een nieuwe kleinverbruikersaansluiting in principe binnen 18 weken aan, en een wijziging van een bestaande aansluiting binnen 12 weken.

Op sommige plekken is het krapper dan elders. Volgens berichtgeving uit april 2026 zijn in een groot deel van de provincie Utrecht nieuwe aansluitingen voorlopig helemaal niet meer mogelijk. Vraag het na bij je netbeheerder voordat je plannen maakt die een zwaardere aansluiting vragen. Wat er wel kan op een eenfase aansluiting, beschrijft RVO in een aparte handreiking.

Gebruik stroom als de zon schijnt. Dat is het advies dat Liander als eerste geeft, en het is na 2027 ook financieel het verstandigst. Zet de wasmachine, droger of vaatwasser rond het middaguur aan, laad je auto overdag als je thuis bent, en laat slimme apparaten vanzelf starten als je panelen veel opwekken. Meer in Zelfverbruik verhogen en Verbruik verschuiven.

Spreid je verbruik 's avonds. Laat zware apparaten niet allemaal tussen vier en negen uur draaien.

Laat je installatie nakijken. Een erkende installateur meet de netspanning, kijkt of panelen en omvormer goed zijn aangesloten en of het vermogen eerlijk over de fasen verdeeld is.

Meld het. Blijft de omvormer uitvallen nadat de installateur heeft gekeken, meld het dan bij je netbeheerder. Liander schrijft: "Wij gaan uw situatie dan onderzoeken." Heb je je installatie goed geregistreerd, dan weet de netbeheerder meteen wat er bij jou staat.

Verander zelf niets aan de instellingen. De spanningsgrenzen van je omvormer horen bij de eisen van de netbeheerder. Zie Netbeheerderseisen.

Een batterij of een slim systeem. Een thuisbatterij die je overschot opslaat, levert minder terug op het drukste moment. Ook een energiemanagementsysteem kan verbruik naar de zonnige uren schuiven. Of dat financieel loont, staat los van netcongestie; zie Is een thuisbatterij rendabel? en Energiemanagementsysteem.

Deel je plannen vroeg. Wil je een warmtepomp of laadpaal en twijfel je of je aansluiting volstaat, vraag het dan op tijd na bij je netbeheerder.

De netbeheerders breiden het net uit, wijk voor wijk. Ondertussen testen ze andere oplossingen. Liander onderzoekt samen met andere netbeheerders en energieleveranciers of thuisbatterijen pieken kunnen verminderen, en of hybride warmtepompen hun verbruik buiten de piekuren kunnen leggen. ⏱ Vanaf 2029 wil de sector ook nettarieven die afhangen van het tijdstip, zodat stroom op drukke momenten duurder wordt en op rustige momenten goedkoper. Dat is nog een voorstel; meer in Tijdsafhankelijk nettarief.

Een gezin in Utrecht heeft 12 panelen (5,2 kWp) en een vast contract. Op zonnige middagen valt de omvormer soms uit door een te hoge netspanning.

We gaan uit van:

• De omvormer valt op 20 middagen per jaar 3 uur uit.
• Zonder uitval zouden de panelen in die uren gemiddeld 3,5 kW leveren.
• Het huis verbruikt in die uren gemiddeld 0,5 kW. Valt de omvormer uit, dan komt die stroom van het net.
• Een kWh van het net kost € 0,25, zoals wij voor 2027 rekenen. Een teruggeleverde kWh levert netto € 0,015 op.

Met salderen was dat anders: toen was elke gemiste kWh evenveel waard als een gekochte, en kostte dezelfde uitval bij een kWh-prijs van € 0,26 rond € 55 per jaar. Vanaf 2027 zit het verlies vooral in het zelfverbruik dat wegvalt. Een omvormer die uitvalt, is dus vooral vervelend, en financieel minder erg dan het lijkt. Valt hij veel vaker uit, of op momenten dat je veel verbruikt, dan loopt het verlies wel op. Meld het dan.

Hoe vaak het in jouw straat gebeurt, en wat je eraan kunt doen, verschilt per wijk en per huis. Een installateur die de spanning ter plaatse meet, ziet of het aan het net ligt of aan je installatie, en wat je nu kiest, gebruik je jarenlang. Wil je weten hoeveel van je zonnestroom je zelf kunt gebruiken, doe dan de gratis MYNRG Check.

• Bestaande aansluiting, geen wachtlijst. Panelen of een batterij op je huidige aansluiting leggen vraagt alleen registratie.
• Verzwaren kan wachten. Sinds 1 juli 2026 kan een zwaardere aansluiting op een wachtlijst komen. Denk daaraan als je een warmtepomp of laadpaal plant.
• Uitval kost na 2027 minder. Een gemiste teruggeleverde kWh brengt nog maar anderhalve cent op.
• Eerst de installateur, dan de netbeheerder. Laat eerst je eigen installatie nakijken; blijft het probleem, meld het dan.

• Spanning. De netspanning hoort rond 230 volt te liggen, met een marge naar boven en beneden. Op een lange kabel aan het eind van een straat met veel panelen loopt de spanning op als iedereen tegelijk teruglevert. De omvormer meet dat en schakelt af als de grens wordt overschreden. De precieze grenzen staan in de norm EN 50549-1 en de Netcode.
• Fasen. Een eenfase omvormer van enkele kilowatt op één fase verhoogt de spanning op die fase meer dan een driefase omvormer die hetzelfde vermogen over drie fasen verdeelt.
• Wachtrij. Het prioriteringskader van de ACM kent drie voorrangscategorieën: projecten die congestie verminderen, veiligheid en basisbehoeften. Binnen dezelfde categorie geldt wie het eerst komt. Sinds 1 juli 2026 vallen kleinverbruikers in dezelfde wachtrij.
• Kleine aansluiting. RVO noemt een aansluiting tot en met 3x80 ampère een kleine aansluiting.

• Liander, Spanningsproblemen
• Liander, Omvormer schakelt uit
• Liander, Stroom opwekken en opslaan
• RVO, Netcongestie
• RVO, Wat betekent netcongestie voor een kleine aansluiting
• RVO, Wat kan wel met een 1-fase stroomaansluiting (pdf)
• Netbeheerders, Capaciteitskaart
• ACM, Prioriteringskader netcapaciteit, Staatscourant 2025, 42323
• ACM, Huishoudens binnen 18 weken aansluiten, mits er voldoende netcapaciteit beschikbaar is
• VNG, Nieuwe ACM-regels: einde voorrang kleinverbruik op stroomnet
• Mijnaansluiting.nl, Welke netbeheerder heb ik?
• Kassa (BNNVARA), Wachtlijst voor stroom: dit verandert er per 1 juli voor huishoudens (secundair)