6 Eenfase of driefase

Een eenfasige aansluiting heeft één fasedraad en een nuldraad, op 230 volt. Een driefasige aansluiting heeft drie fasedraden van elk 230 volt plus een nuldraad. Tussen twee fasen staat dan 400 volt; vaklui schrijven dat als 3N400 V. Andere driefasige netten, zoals een 3 x 230 V-net zonder nuldraad, kom je in Nederland bij woningen vrijwel niet tegen. Een omvormer die voor het Nederlandse net bedoeld is, past dus op elke driefasige aansluiting hier.

kVA (kilovoltampère) is het schijnbare vermogen van een omvormer. Voor wat er door je aansluiting moet, telt het wisselstroomvermogen van de omvormer, niet het aantal kWp aan panelen. Het verschil lees je in DC/AC-ratio en afkappen. Wat een omvormer precies doet, staat in Wat een omvormer doet.

Een harde landelijke grens voor het omvormervermogen per fase vonden we in Nederland niet. Wat wel vastligt, is je aansluitklasse: de hoofdzekering in je meterkast. Die bepaalt hoeveel stroom er door je aansluiting kan, of je nu afneemt of teruglevert.

⏱ De netbeheerkosten hangen in Nederland af van je aansluitklasse, niet van je piek of je verbruik. Bij Liander kost een aansluiting tot en met 3x25A in 2026 € 478,04 per jaar incl. btw, een aansluiting van 3x35A of 3x40A € 1.936,15.

Twee dingen vallen op. Een eenfase-aansluiting van 1x35A kan in theorie meer vermogen aan dan je omvormer levert, maar op één fase loopt de spanning bij terugleveren sneller op. En een driefasige aansluiting van 3x25A zit bij Liander in dezelfde tariefcategorie als een eenfasige. Wat andere netbeheerders rekenen en wat er in 2027 verandert, lees je in Netbeheerkosten en aansluitklasse.

Het principe is eenvoudig: alles wat op hetzelfde moment stroom levert of vraagt, gaat door dezelfde hoofdzekering.

• Je omvormer voor zonnepanelen, op het moment dat hij teruglevert.
• Een hybride omvormer of batterijomvormer, die overdag kan laden en 's avonds kan ontladen.
• Een laadpaal, een warmtepomp, een inductiekookplaat: verbruikers die samen met de rest van je huis afnemen.

Een omvormer kan een deel van je eigen verbruik meteen voeden, en dan loopt er minder door de hoofdzekering. Maar op een zonnige middag met niemand thuis gaat bijna alles het net op. Hoe een batterij en een laadpaal hierin passen, lees je in Hybride omvormer, AC- of DC-gekoppeld en Laadpaal en je aansluitklasse.

Netbeheer Nederland en Stedin geven installateurs dezelfde raad:

• Kies boven zo'n 4 kWp een driefase-omvormer. Hij kost wat meer, maar het vermogen wordt over drie fasen verdeeld en de stroom per fase is drie keer kleiner. Dat betekent minder spanningsstijging en soms een goedkopere kabel.
• Hang een eenfase-omvormer op de fase met de laagste spanning overdag. Stedin raadt aan dat over een langere periode te meten, zodat het resultaat klopt.
• Gebruik dikke kabels en houd ze kort. Een dunne of lange kabel tussen omvormer en meterkast maakt de spanning bij de omvormer hoger dan bij de meterkast.
• Kies een omvormer die pas bij 253 V afschakelt, niet al bij een lagere waarde zoals 250 V.

Is je aansluiting eenfasig en wil je driefase, dan vraag je een aanpassing aan bij je netbeheerder. Wat dat kost, verschilt per netbeheerder; dat hebben we niet uitgezocht. Laat ook je installateur kijken of je groepenkast al driefasig is.

Een omvormer schakelt af als de spanning boven 253 volt komt, 10 % boven de normale 230 volt. Dat gebeurt vooral op zonnige middagen in straten waar veel mensen tegelijk terugleveren. Volgens Netbeheer Nederland overkomt het zo'n 5 % van de mensen met zonnepanelen wel eens, gemiddeld 11 uur per jaar.

Een eenfase-omvormer is er gevoeliger voor, om drie redenen die netbeheerders noemen:

• Al zijn stroom loopt over één fase, dus de spanning op die fase stijgt het sterkst.
• Hij hangt misschien op de fase die overdag al de hoogste spanning heeft.
• Bij een lange of dunne kabel naar de meterkast komt daar nog een spanningsstijging in je eigen installatie bij.

Een driefase-omvormer verdeelt het vermogen en vermijdt zo de eerste twee oorzaken. Ligt het probleem bij het net in de straat, dan kan alleen de netbeheerder het oplossen: met een andere stand van de transformator, het verdelen van aansluitingen over de fasen, of op termijn een zwaarder net. Meer daarover in Netcongestie en terugleveren.

Een slimme meter met drie fasen betekent niet per se dat je hele installatie driefasig is aangesloten, en andersom kan een driefasige groepenkast achter een meter zitten die je niet als driefasig herkent. Wat telt, is je aansluitklasse.

Bij Liander kun je met je postcode, huisnummer en meternummer nagaan welke aansluiting en meter je hebt, en of die geschikt zijn voor zonnepanelen. Andere netbeheerders hebben een vergelijkbare dienst. De klasse staat ook op je jaarafrekening bij de netbeheerkosten, als "1x35A", "3x25A" of iets dergelijks. Meer over de meter zelf lees je in De slimme meter.

• De Europese netcode "Requirements for Generators" (RfG) stelt eisen aan opwekinstallaties. In Nederland valt alles vanaf 0,8 kW onder type A. Netbeheer Nederland houdt een lijst bij van goedgekeurde omvormers voor type A.
• De Netcode elektriciteit, waarover de ACM beslist, legt vast bij welke spanningen en frequenties een installatie verbonden moet blijven en wanneer ze mag afschakelen. ⏱ In 2023 publiceerde de ACM een ontwerpbesluit om de eisen voor overspanningsbeveiliging af te stemmen op de Europese norm NEN-EN 50549-1.
• Een regel over het maximale vermogensverschil tussen de fasen vonden we in Nederlandse bronnen niet.

Wat netbeheerders van een installatie vragen, lees je in Netbeheerderseisen.

Een wettelijke keuring van de installatie bestaat in Nederland niet. De installatie moet wel voldoen aan de installatienorm NEN 1010; een inspectie volgens Scope 12 is vrijwillig. Na de plaatsing meld je je panelen aan via energieleveren.nl, en een nieuwe of extra omvormer geef je daar ook door. Zie Aanmelden via energieleveren.nl en NEN 1010 en inspectie.

Een gezin in Groningen wil 8 kWp aan panelen op een zuidgericht dak met 35° helling, en heeft nu een aansluiting van 1x35A.

We gaan uit van zo'n 870 kWh per kWp, de opbrengst die Milieu Centraal geeft voor een doorsnee dak. Zonder afkappen is dat zo'n 6.960 kWh per jaar. Het afkappen is berekend op PVGIS-uurwaarden voor Utrecht, 2005 tot 2023; uurgemiddelden onderschatten de pieken binnen een uur een beetje. Het voorbeeld gaat over energie. Het prijsverschil tussen de omvormers en de kosten van een aanpassing van de aansluiting rekenen we niet mee.

Met keuze A kap je zo'n 228 kWh per jaar af, en je levert 5 kW over één fase terug, ruim boven de 4 kWp waarboven netbeheerders driefase aanraden. De kans dat de omvormer op zonnige middagen uitvalt, is dan groter. Met keuze B daalt het afkappen tot zo'n 26 kWh. ⏱ Vanaf 2027 is het verschil van zo'n 200 kWh bij 30 % zelfverbruik zo'n 16 euro per jaar waard; vallen er daarnaast uren uit door te hoge spanning, dan scheelt het meer. De netbeheerkosten blijven bij Liander gelijk, want 3x25A zit in dezelfde categorie.

Hoe dat bij jou uitvalt, verschilt per straat en per huis: hoe ver de meterkast van de omvormer zit, of je groepenkast al driefasig is, hoe het net in je buurt erbij ligt. De postcodecheck van je netbeheerder zegt iets over dat laatste, een installateur ter plaatse over de rest. De MYNRG Check rekent het naast je verbruik. Je beslist voor de komende tien jaar of langer. Doe de MYNRG Check.

• Het kVA van de omvormer telt, niet het kWp van de panelen. Je kunt meer kWp op een kleinere omvormer zetten; wat dat aan afkappen kost, zie je in het rekenvoorbeeld.
• Met 8 panelen van 435 Wp (3,48 kWp) zit je onder de 4 kWp waarboven netbeheerders driefase aanraden. Een eenfase-omvormer van 3 kVA volstaat dan meestal.
• Een batterij voegt vermogen toe dat in beide richtingen door je aansluiting gaat. Wie nu al dicht bij de grens van zijn aansluiting zit, kijkt beter eerst naar driefase voor hij een batterij bijplaatst.
• Een driefasige aansluiting tot 3x25A kost bij Liander evenveel netbeheerkosten als een eenfasige. Pas boven 3x25A wordt het een stuk duurder.
• Een eenfase-omvormer op de fase met de hoogste spanning valt sneller uit. Een driefase-omvormer heeft dat probleem niet.

• Schijnbaar vermogen. Het vermogen van een omvormer staat in kVA: het maximale schijnbare wisselstroomvermogen dat hij kan leveren. Bij een arbeidsfactor van 1 is dat gelijk aan kW.
• Waarom driefase de spanning helpt. De spanningsstijging in een kabel is evenredig met de stroom. Verdeel je hetzelfde vermogen over drie fasen, dan is de stroom per fase drie keer kleiner, en de spanningsstijging per fase ook.
• 253 V. Dat is 110 % van de nominale 230 V. Netbeheerders vragen dat een omvormer niet vroeger afschakelt.
• Productie met opslag. Bij een combinatie van panelen en batterij kan een sensor bij de meter het terugleververmogen begrenzen, zodat de som binnen de aansluiting blijft.

• Netbeheer Nederland, factsheet spanningsproblemen door zonnepanelen
• Stedin, tips voor installateurs
• Liander, Stroom opwekken en opslaan
• Liander, Jaarlijkse netwerkkosten stroom 2026
• ACM, Netbeheerkosten
• ACM, ontwerp codebesluit eisen overspanningsbeveiliging
• Netbeheer Nederland, handleiding compliance RfG
• PVGIS-rekentool (Europese Commissie, JRC)