1 De slimme meter

⏱ De laatste analoge meters worden sinds 1 januari 2026 vervangen. Heb je er nog een, dan krijg je in 2026 een brief van je netbeheerder. Je jaarafrekening blijft gebaseerd op je meterstanden. Alleen als je daar toestemming voor geeft, bijvoorbeeld voor een dynamisch contract, gebruikt je leverancier je verbruik per kwartier of per uur.

Een slimme meter vervangt de oude draaischijfmeter voor stroom, en vaak ook die voor gas. Hij geeft je meterstanden zelf door aan je netbeheerder. Je hoeft ze dus niet meer op te schrijven of door te geven, en er komt niemand meer langs om de meter op te nemen.

De meter houdt bij wat je van het net haalt (afname) en wat je erop zet (teruglevering, bijvoorbeeld van je zonnepanelen). Beide in kWh, en beide met twee telwerken: tarief 1 voor de daluren en tarief 2 voor de normale uren. Zo staan er op een slimme meter met zonnepanelen vier standen voor stroom. Wat dat dubbele telwerk vandaag nog betekent, lees je in Dal- en normaaltarief.

Daarnaast kan de meter je verbruik per kwartier vastleggen. Die kwartierwaarden zijn de basis voor een dynamisch energiecontract (Dynamisch energiecontract) en ⏱ straks misschien voor een nettarief dat afhangt van het tijdstip (Tijdsafhankelijk nettarief).

Een slimme meter is iets anders dan een digitale meter. Beide zijn elektronisch, maar een digitale meter communiceert niet op afstand. Daar lees je de standen zelf af en geef je ze zelf door.

De meter ziet alleen wat er aan je aansluiting gebeurt: wat je van het net haalt en wat je erop zet. Zonnestroom die je meteen zelf gebruikt, komt nooit langs de meter.

Een huishouden kan overdag dus flink wat stroom gebruiken en toch weinig afnemen, omdat de panelen op dat moment het meeste leveren. Een laag afnamecijfer betekent niet dat je weinig verbruikt. Voor het volledige beeld heb je ook je productie nodig, en die zie je op je omvormer (Energiedata en monitoring).

Wat de meter ook niet ziet, is welk apparaat iets verbruikt. Rijksoverheid zegt het letterlijk: je netbeheerder en je leverancier zien niet wat je verbruik per apparaat is.

De slimme meter zelf betaal je via je netbeheerkosten. Daarin zit een vast meettarief, ⏱ in 2026 € 38,11 per jaar zonder btw, bij alle netbeheerders hetzelfde. Dat bedrag staat op je energierekening onder de netbeheerkosten. Hoe die kosten verder zijn opgebouwd, lees je in Netbeheerkosten en aansluitklasse.

Vervangt de netbeheerder je analoge meter in de gewone planning, dan betaal je voor de plaatsing niets extra. Wil je eerder aan de beurt komen, voordat je de brief krijgt, dan kan dat volgens Rijksoverheid wel, maar daar zijn kosten aan verbonden.

Waarschijnlijk wel. Nederland telt ⏱ ongeveer 8 miljoen slimme meters, en volgens het kabinet voldoen die aan de technische eisen. Sinds 1 januari 2026 vervangen de netbeheerders de laatste analoge meters.

Heb je nog een oude meter met een draaischijf, dan krijg je in de loop van 2026 een brief van je netbeheerder met meer uitleg. Je mag dan kiezen tussen een slimme en een digitale meter.

Twijfel je wat er bij jou hangt? Een slimme meter heeft een display met wisselende standen en een poortje met "P1" erbij. Een digitale meter heeft ook een display, maar geen communicatie op afstand. Een analoge meter heeft een ronddraaiende schijf of rolletjes met cijfers.

[figuur: monteur hangt een slimme meter op in de meterkast]

Met zonnepanelen telt de slimme meter je teruglevering apart. Tot en met 31 december 2026 verrekent je leverancier die met je afname: dat is salderen. Vanaf 1 januari 2027 stopt de salderingsregeling. Je afname en je teruglevering worden dan elk apart afgerekend, en voor teruggeleverde stroom krijg je een terugleververgoeding waar de leverancier terugleverkosten tegenover zet. Wat dat voor jou betekent, staat op de centrale pagina Einde salderingsregeling.

Had je nog een oude meter die terugdraaide als je panelen stroom leverden, dan saldeerde die meter als het ware zelf. Die meters verdwijnen in 2026.

Nieuwe panelen of een thuisbatterij meld je na plaatsing aan via energieleveren.nl. Dat is één loket voor alle netbeheerders. Liander schrijft dat je zonder aanmelding geen vergoeding krijgt voor de stroom die je teruglevert. Hoe aanmelden werkt, lees je in Aanmelden via energieleveren.nl.

Ja. Volgens Rijksoverheid mag je de slimme meter weigeren als je in de plaats een digitale meter laat plaatsen. Dat heeft wel gevolgen: je geeft je meterstanden zelf door, en diensten zoals een slimme thermostaat of een app die je meter uitleest, werken dan niet.

Er is ook een tussenweg. Je houdt de slimme meter, maar vraagt je netbeheerder om de communicatie op afstand uit te zetten. Dan geef je je standen weer zelf door, één keer per jaar.

Voor een dynamisch contract heb je een slimme meter nodig die op afstand uitgelezen wordt. Met een digitale meter of een uitgeschakelde slimme meter kan dat niet.

• Op het display van de meter lees je de standen af: afname en teruglevering, voor tarief 1 en tarief 2.
• Je leverancier stuurt je volgens Rijksoverheid een overzicht op basis van de maandelijkse meterstanden. Veel leveranciers tonen ook een verbruiksgrafiek in hun app of op hun website.
• Wil je je verbruik per seconde of per kwartier zien, dan sluit je een kastje of energiemanager aan op de P1-poort (De P1-poort).
• Je hoeft geen meterstanden meer door te geven, tenzij de communicatie uit staat.

Rijksoverheid noemt de momenten waarop je netbeheerder je meterstanden uitleest: één keer per jaar voor je jaarafrekening, twaalf keer per jaar voor je maandelijkse overzichten, als je overstapt naar een andere leverancier, als je verhuist en als het nodig is voor het beheer of onderhoud van het stroomnet.

Fijnere gegevens, zoals je verbruik per kwartier of per uur, gaan alleen naar je leverancier of een andere partij als je daar zelf toestemming voor geeft. Bij een dynamisch contract doe je dat: de leverancier haalt dan elke dag je kwartierstanden op, omdat de prijs per kwartier of per uur verschilt. Ook voor uitgebreide grafieken in een app vraagt een leverancier vaak apart toestemming.

Je gegevens mogen alleen gebruikt worden voor de wettelijke taken van netbeheerder en leverancier. De netbeheerders volgen daarvoor een gedragscode. De ACM en de Autoriteit Persoonsgegevens houden toezicht.

Elke slimme meter heeft een P1-poort. Daarop sluit je een kastje, een slimme thermostaat of een energiemanager aan. In Nederland hoef je niets aan te vragen: de poort geeft gegevens zodra er een apparaat op aangesloten is. Alles daarover staat in De P1-poort.

[figuur: de slimme meter met een kastje aan de P1-poort dat het verbruik naar een tablet stuurt]

Je verbruik wordt gewoon geregistreerd en blijft in de meter staan. Het komt alleen niet vanzelf bij je netbeheerder en leverancier aan. Dan kan het nodig zijn dat je de standen van het display zelf doorgeeft, bijvoorbeeld bij een verhuizing of je jaarafrekening.

Een energiemanager op de P1-poort werkt los van die verbinding. Die leest de meter rechtstreeks in je meterkast uit.

Een huishouden in Eindhoven met 8 zonnepanelen van 435 Wp (3,48 kWp) en een slimme meter, zonder dynamisch contract.

Een kwartierwaarde is energie in kWh over 15 minuten. Het gemiddelde vermogen in dat kwartier is die waarde maal 4, want 15 minuten is een kwart uur. Haal je in een kwartier 0,8 kWh van het net, dan was je gemiddelde afname 3,2 kW. Dat is iets anders dan het hoogste vermogen dat een seconde lang op het display stond.

Afname en teruglevering staan in aparte telwerken. In 2026 trekt de leverancier ze aan het eind van het jaar nog van elkaar af. Vanaf 2027 betaal je voor die 1,10 kWh de volle prijs, ⏱ met energiebelasting rond de € 0,25 per kWh. Voor de 0,50 kWh die je teruglevert, krijg je een terugleververgoeding min terugleverkosten. Bij een vast of variabel contract blijft daar zo'n anderhalve cent per kWh van over.

Dat verschil is de reden waarom de rest van deze gids over sturen gaat. Wat je met je eigen meter en je eigen contract kunt winnen, verschilt van huis tot huis. De gratis MYNRG Check rekent het voor jouw verbruik en jouw dak uit, en een installateur die bij je langskomt, ziet wat er in jouw meterkast mogelijk is.

• Een slimme meter is geen digitale meter. Beide zijn elektronisch, maar alleen de slimme meter geeft zijn standen op afstand door. Met een digitale meter kun je geen dynamisch contract nemen.
• Je jaarafrekening komt uit je meterstanden. Alleen bij een dynamisch contract rekent je leverancier met je verbruik per kwartier of per uur.
• Het meettarief betaal je hoe dan ook. Het zit in je vaste netbeheerkosten, ook als je de communicatie laat uitzetten.
• De twee telwerken blijven bestaan. Ook als je contract maar één tarief kent, telt de meter dal en normaal apart.
• Gas komt via de stroommeter binnen. Bij een slimme gasmeter loopt de gasstand via je elektriciteitsmeter en de P1-poort, als waarde per 5 minuten.

• Standaard. Nederlandse slimme meters volgen de DSMR-specificatie (Dutch Smart Meter Requirements) van Netbeheer Nederland. Meters volgens DSMR 5 sturen elke seconde een bericht via de P1-poort, meters volgens DSMR 4 elke 10 seconden.
• Telwerken. Afname staat onder de codes 1-0:1.8.1 (tarief 1, dal) en 1-0:1.8.2 (tarief 2, normaal), teruglevering onder 1-0:2.8.1 en 1-0:2.8.2. Een tariefindicator (0-0:96.14.0) zegt welk telwerk op dat moment loopt.
• Gas. Bij DSMR 5 geeft de P1-poort elke seconde de laatste gasstand per 5 minuten door, bij DSMR 4 de laatste uurwaarde.
• Aansluiting. De P1-poort is een RJ12-connector, galvanisch gescheiden van het stroomnet. De details staan in De P1-poort.

• Rijksoverheid, Mag ik de slimme meter weigeren?
• Rijksoverheid, Hoe zit het met mijn privacy bij de slimme meter?
• Tweede Kamer, Aanhangsel Handelingen 2025-2026, nr. 873
• ACM, Netbeheerkosten
• Netbeheer Nederland, DSMR 5.0.2 P1 Companion Standard
• Rijksoverheid, Salderingsregeling
• Liander, Stroom opwekken en opslaan