8 Warmtepomp sturen

Het warme tapwater is meestal de makkelijkste winst, de verwarming zelf veel minder. Vanaf 2027 telt dat meer, omdat zonnestroom die je zelf gebruikt dan veel meer waard is dan stroom die je teruglevert. Plan je een warmtepomp, laat haar dan samen met je panelen bekijken: je installatie moet over tien jaar ook nog kloppen.

Twijfel je of een warmtepomp bij je huis past, wat ze kost en welke subsidie je krijgt? Dat lees je in de gids Warmtepomp.

Een warmtepomp verbruikt vooral 's ochtends, 's avonds en in de winter, precies wanneer je panelen weinig of niets leveren. Ze voegt flink wat stroomverbruik toe aan je huis, maar het meeste daarvan valt buiten de zonne-uren. Je zelfverbruik in procenten stijgt daardoor minder dan je zou verwachten (Zelfverbruik verhogen).

Met slimme sturing kun je overdag iets meer verwarmen en 's avonds profiteren van de warmte die in huis blijft hangen. Een aangepaste sturing kan ook tot meer verbruik leiden. Laat de instellingen daarom bepalen samen met je installateur.

Warmte bewaren is een andere vorm van opslag dan een batterij. Een voorraadvat houdt warm water voor later. Een goed geïsoleerd huis houdt binnen grenzen ook warmte vast. Hoeveel uur je kunt verschuiven, hangt af van de isolatie, het afgiftesysteem (vloerverwarming houdt meer warmte vast dan radiatoren), de inhoud van het vat, de temperatuur en je gebruik. Een vaste belofte van "zoveel uur vooruit" past daar dus niet bij.

De warmtepomp heeft haar eigen regeling voor compressor en beveiliging. Een sturing moet die respecteren. De stroom telkens hard uitschakelen met een slimme stekker is geen goed alternatief voor een stuuringang die de fabrikant ondersteunt, en kan beveiligingen verstoren.

[figuur: een warmtepomp die met zonnestroom het buffervat en het boilervat opwarmt]

Een warmtepompboiler of elektrische boiler met een voorraadvat houdt water vele uren warm. Je laat het water voor douche en bad rond het middaguur opwarmen, en een eenvoudige tijdklok kan dat al automatisch. Het is de goedkoopste en makkelijkste manier om een warmtepomp op zonnestroom te laten werken.

• Het vat moet groot genoeg zijn om je dagverbruik tot de volgende middag te bewaren.
• In de winter leveren de panelen weinig. Dan is er niets om naartoe te verschuiven, tenzij je de goedkope uren van een dynamisch contract gebruikt (Dynamisch energiecontract).
• Heeft de boiler een extra elektrisch element? Dat vraagt veel vermogen, meer dan je overschot vaak kan leveren. Vraag je installateur naar de mogelijkheden.

SG Ready is een label voor warmtepompen met een stuuringang. Het kent vier toestanden: een korte blokkering (hooguit twee uur), normaal bedrijf, verhoogd bedrijf (een aanbeveling om meer warmte te maken) en een opstartcommando. Het label geldt voor de warmtepomp of de reeks inclusief haar regeling. Het toestel mag van een opdracht afwijken als de veiligheid dat vraagt.

Wat SG Ready niet is:

• Geen exacte vermogensregeling. Vaste toestanden zijn geen stap-voor-stap sturing van het elektrische vermogen.
• Geen garantie dat elk energiemanagementsysteem alle toestanden kan gebruiken. Leg per combinatie vast welke toestanden, temperaturen en terugmeldingen werken. De techniek van de koppeling lees je in Communicatie: Modbus, API, lokaal of cloud.
• Geen antwoord op wat de elektrische bijverwarming doet. Kijk of die kan inschakelen en wat dat betekent voor je aansluiting.

Naast SG Ready komen er koppelingen die meer kunnen. Een warmtepomp kan daarmee bijvoorbeeld melden hoeveel vermogen ze verwacht te gebruiken, en een EMS kan haar vragen om een bepaald moment te kiezen. Drie namen kom je tegen: EEBus, S2 en Matter.

⏱ RVO noemt precies die drie voor een nieuwe ISDE-bonus. Vanaf 2027 krijg je waarschijnlijk € 200 extra subsidie voor een warmtepomp die via EEBus, S2 of Matter kan communiceren met andere apparaten. Die bonus krijg je één keer. Tegelijk daalt het bedrag per kW voor lucht-waterwarmtepompen van € 225 naar € 120. Beide wijzigingen zijn volgens RVO nog voorgenomen. Meer in Subsidies en Subsidie en btw.

Een label op de doos zegt nog niet dat jouw EMS en jouw warmtepomp samen doen wat jij wilt. Vraag per combinatie welke functies echt werken.

De COP is de verhouding tussen de warmte die een warmtepomp levert en de stroom die ze daarvoor gebruikt. Bij een COP van 4 maakt 1 kWh stroom 4 kWh warmte. De COP zakt wanneer de warmtepomp op een hogere temperatuur moet werken, en in het vat of het huis gaat onderweg warmte verloren.

Vooruit verwarmen op een goedkoop moment met een lager rendement kan daardoor meer kosten dan gewoon verwarmen op een duurder moment met een hoog rendement. De uitwerking staat in het rekenvoorbeeld.

[figuur: een oude warmtepomp tegenover een zuinige nieuwe]

Warm water moet veilig blijven. Legionella groeit het best in lauw, stilstaand water en sterft bij hogere temperaturen. Daarom heeft een warmtepompboiler een hygiëneprogramma dat het vat regelmatig tot 60 °C of hoger opwarmt. Een vat dat te lauw gehouden wordt, is een risico. Laat dat programma en de vorstbeveiliging gewoon aan staan. Een goedkoop uur is geen reden om ze uit te zetten.

Stel daarnaast een comfortgrens in, bijvoorbeeld een minimumtemperatuur in huis en in het vat, en houd een knop beschikbaar voor de dag dat je extra warm water nodig hebt.

Een energiemanagementsysteem (Energiemanagementsysteem (EMS)) meet het overschot aan de meter (via de P1-poort, De P1-poort), vraagt de warmtepomp of boiler om op die momenten warmte te maken en controleert of dat ook gebeurt. Het doet dat binnen de grenzen die jij en de warmtepomp vastleggen:

• het houdt je comfortgrens en het hygiëneprogramma intact;
• het bepaalt wie voorgaat als de auto en de boiler hetzelfde overschot willen (Verbruik verschuiven);
• het spreidt het vermogen, zodat warmtepomp, auto en kookplaat samen niet je hoofdzekering overbelasten;
• het plant met een verwachting van de zon (Voorspellingen: zon, verbruik en prijs) en past zich aan als het weer anders uitvalt.

Met alleen een warmtepompboiler volstaat een tijdklok. Een EMS loont pas als meerdere toestellen om hetzelfde overschot vragen, of als de zon sterk wisselt.

Een huishouden in Arnhem met 8 panelen van 435 Wp (3,48 kWp) en een warmtepompboiler. Het huishouden heeft per dag 10 kWh warmte nodig voor warm water, ongeveer 170 liter van 10 naar 60 °C. De warmtepompboiler haalt een COP van 3; warmteverlies in het vat laten we buiten beschouwing. Rekenwaarden vanaf 2027: stroom van het net ⏱ rond € 0,25 per kWh, netto terugleverwaarde € 0,015 per kWh.

Stap 1: warm water op het middaguur of 's avonds. 10 kWh warmte vraagt 10 ÷ 3 = ongeveer 3,33 kWh stroom.

Het verschil is ongeveer € 0,78 op een zonnige dag. Op een middag met 3 kW opbrengst en 0,5 kW huisverbruik is er 2,5 kW over. De boiler gebruikt daarvan ongeveer 1,1 kW gedurende drie uur, ruim binnen het overschot. Vindt de boiler op 150 dagen per jaar genoeg zon, dan is dat ruim € 115 per jaar.

Stap 2: vooruit verwarmen op een goedkoop moment. Voor 10 kWh warmte voor de verwarming nemen we een dynamisch contract met een totale prijs van € 0,18 per kWh op het goedkope moment, belasting inbegrepen. Dat is een aanname.

De lagere stroomprijs wint alleen bij een goed rendement. Bij een COP van 2 kost het goedkope uur 27 cent meer dan gewoon verwarmen, nog voor het verlies in het vat. Het is de combinatie van prijs, rendement en warmteverlies die telt.

Welke instellingen in jouw huis het meeste opleveren, hangt af van je isolatie, je afgiftesysteem en je warmtepomp. Dat is bij elk huis anders. De gratis MYNRG Check geeft je een eerste beeld, en een installateur die bij je thuis komt, kan de warmtepomp en je panelen samen afstellen.

• Eerst het warme water, dan de verwarming. Warm water bewaar je vele uren in een vat. Verwarming verschuiven kan maar beperkt, en in de winter leveren de panelen weinig.
• Een slimme stekker is geen sturing. De stroom hard onderbreken verstoort de eigen regeling van de warmtepomp.
• SG Ready is een mogelijkheid, geen garantie. Welke functies je met jouw systeem krijgt, leg je per combinatie vast.
• Slimmer sturen is niet altijd zuiniger. Kijk na enkele weken in je meetgegevens (Energiedata en monitoring) of je verbruik niet gestegen is.
• Zonder zonnepanelen kan het ook. Je verschuift dan naar de goedkope uren van een dynamisch contract (Voor wie een dynamisch tarief loont).

• COP en temperatuur. De COP verandert met de buitentemperatuur en met de aanvoertemperatuur. Tapwater op 55 tot 60 °C geeft een lagere COP dan vloerverwarming op lage temperatuur.
• Koppelingen. Naast SG Ready bestaan er koppelingen via Modbus, een API van de fabrikant, EEBus, S2 of Matter, soms met terugmelding van temperatuur en status. Wat ondersteund wordt, verschilt per toestel (Communicatie: Modbus, API, lokaal of cloud).
• Het huis als opslag. Hoeveel warmte je huis vasthoudt, hangt af van isolatie en afgiftesysteem en vraagt kennis van de installatie.
• Warmtepompboiler en element. Sommige boilers hebben een elektrisch element naast de warmtepomp. Dat vermogen komt erbovenop en telt mee voor wat je aansluiting en je overschot moeten leveren.

• RVO, ISDE: wat wijzigt er in 2027
• RVO, ISDE voor woningeigenaren
• Bundesverband Wärmepumpe, SG Ready
• Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), Legionella and the prevention of legionellosis
• Milieu Centraal, Kosten en opbrengst zonnepanelen