10 Voorspellingen: zon, verbruik en prijs

Bij een dynamisch contract zijn de prijzen voor morgen de dag ervoor rond 13.00 uur bekend. De zon volgt uit een weersverwachting, en die is voor één dak minder nauwkeurig dan voor heel Nederland. Een goed systeem plant daarom vooruit en past zich in de loop van de dag aan, in plaats van een voorspelling blind te volgen.

1. Zonne-opbrengst van je panelen, uit het weer (vooral de bewolking), de stand van de zon, de richting en de helling van je dak.
2. Verbruik van je huis: het basisverbruik, de warmtepomp, de laadpaal. Het systeem leert dat uit je eigen gegevens van de afgelopen weken.
3. Prijs bij een dynamisch contract (Dynamisch energiecontract). Het systeem voorspelt de prijs niet, het leest hem.

Met die drie beslist het systeem wanneer de batterij laadt of ontlaadt, wanneer de boiler opwarmt en wanneer de auto laadt (Zelfverbruik verhogen, Verbruik verschuiven, Batterij en dynamisch tarief).

• Weermodellen. Het KNMI gebruikt voor de korte termijn het weermodel HARMONIE, met een rooster van 2,5 km of fijner en verwachtingen tot 48 uur vooruit. Voor de middellange termijn gebruikt het KNMI de modellen van het Europese weercentrum ECMWF. Daarnaast bestaan er ensembles: het model draait meerdere keren met licht verschillende startwaarden en geeft dan een bandbreedte in plaats van één getal.
• Van bewolking naar vermogen. Het EMS of een dienst zet de voorspelde bewolking om in zonlicht op je panelen, en dat in het vermogen van jouw installatie. Het Amerikaanse ministerie van Energie schrijft dat de nauwkeurigheid vooral afhangt van hoe goed je voorspelt hoe dicht de wolken tussen zon en panelen zijn. Of er wolken komen, is makkelijker te voorspellen dan hoe ze zich ontwikkelen.
• Korte termijn. Voor de komende minuten tot een uur zijn lucht- en satellietbeelden met veel detail bruikbaar. In een woning heb je die zelden.
• Landelijke cijfers. Het Nationaal Energie Dashboard, een initiatief van TenneT en Gasunie, toont de Nederlandse stroomproductie per bron en een verwachting van het landelijke verbruik voor de komende zeven dagen. Dat zegt iets over het hele land, niet over jouw dak.

[figuur: een zonvoorspelling op een tablet met een onzekerheidsband]

• Groter gebied, kleinere fout. Het internationale energieagentschap IEA PVPS vergeleek voorspelmodellen voor Italië. De gemiddelde fout (RMSE, in procent van het geïnstalleerde vermogen) daalde van 5,5 % voor deelgebieden naar 3,6 % voor heel Italië. Hoe groter het gebied, hoe meer de schommelingen van losse installaties tegen elkaar wegvallen.
• Dag 1 tot 3 verschilt weinig. In diezelfde studie veranderde de fout nauwelijks tussen 1 en 3 dagen vooruit. Dat geldt voor een groot gebied. Voor één woning is dat niet onderzocht.
• Combineren helpt. Een mix van meerdere modellen voorspelde beter dan het beste model alleen.
• Voor één dak is het lastiger dan voor het land. Een goede landelijke verwachting zegt dus weinig over hoe goed de verwachting voor jouw dak is.

Volgens PVGIS, het zonnemodel van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie, levert 1 kWp (kilowattpiek, het piekvermogen van de panelen) op een dak naar het zuiden onder 35° in Utrecht gemiddeld ongeveer 1.020 kWh per jaar op. Van jaar tot jaar schommelt dat met ongeveer 49 kWh per kWp, bijna 5 %.

Milieu Centraal komt in de praktijk lager uit: 8 panelen van 435 Wp leveren volgens hen rond de 3.000 kWh, zo'n 870 kWh per kWp. Het verschil komt doordat PVGIS rekent met een ideaal dak zonder schaduw, terwijl echte daken vaak een andere richting, helling of wat schaduw hebben. Hoe dan ook: een terugverdienberekening met een vast getal per kWp is een gemiddelde, geen voorspelling voor volgend jaar. Meer in Opbrengst in Nederland.

1. Het ziet rond 13.00 uur de prijzen voor morgen (bij een dynamisch contract).
2. Het kijkt naar de zonverwachting voor morgen en naar je gewoonten.
3. Het plant. Komt er een zonnige dag, dan laat het de batterij 's nachts leeglopen tot de ochtend, zodat er overdag ruimte is voor zonnestroom. Komt er een grijze dag, dan laadt het misschien 's nachts bij in goedkope uren.
4. In de loop van de dag vergelijkt het zijn plan met wat de P1-poort en de omvormer meten (Communicatie: Modbus, API, lokaal of cloud) en past het aan. Die herplanning is het antwoord op een voorspelling die niet klopt.

Let op de volgorde: als het systeem om 13.00 uur plant, heeft het voor de zon van morgen alleen de verwachting van dat moment. 's Avonds kan de verwachting al anders zijn. Een goed systeem plant daarom 's avonds en 's ochtends nog eens opnieuw.

Stel dat het systeem voor morgen 8 kWh zonne-overschot verwacht en de batterij nog 6 kWh kan opnemen. Dan lijkt het logisch om vannacht niet bij te laden. Blijkt er maar 2 kWh overschot te komen, dan moet het plan voor de avond opnieuw bekeken worden.

De juiste reactie hangt af van de prijzen op dat moment en van de reserve die jij wilt houden. Bijladen tegen elke prijs hoeft niet: soms is stroom van het net in de avond voordeliger dan een extra laadbeurt. In Nederland komt daar iets bij. Vanaf 2027 betaal je energiebelasting op elke kWh die je van het net haalt, ook als die in de batterij belandt, en je krijgt die belasting niet terug als je later teruglevert. Laden van het net om terug te leveren loont dus nauwelijks. Een goed systeem kan uitleggen waarom het een keuze maakt.

Een simulatie die alle toekomstige zon en prijzen perfect kende, toont alleen een theoretisch maximum. Een echt systeem kent op elk beslismoment maar een deel. Kijk daarom naar wat het op dat moment wist, en kijk naast de kosten ook naar gemiste vertrektijden, afwijkingen in comfort en hoe vaak de batterij laadt en ontlaadt. De term kunstmatige intelligentie zegt op zich niets: een eenvoudige regel kan voor een beperkte taak prima werken.

• Een plotselinge wolkenlaag of een onweersbui binnen het uur.
• De precieze schaduw van een boom of gebouw in de buurt. De roosters van weermodellen zijn minstens 1 tot 2,5 km groot en zien je buren niet.
• Je eigen onverwachte verbruik, zoals een extra was of logees.

Een huishouden in Utrecht heeft 8 panelen van 435 Wp (3,48 kWp, naar het zuiden), een slimme meter, een thuisbatterij en een dynamisch contract. Met de praktijkwaarde van Milieu Centraal levert dat rond de 3.000 kWh per jaar, gemiddeld ruim 8 kWh per dag. Een echte dag kan daar ver van afwijken: in juni zit je er ruim boven, in december ver onder.

Wat verandert er voor het systeem?

• Zonnige zomerdag. Het systeem hoeft de batterij 's nachts niet van het net te laden. Het overschot overdag vult haar.
• Grijze zomerdag. De opbrengst dekt weinig. Of het zin heeft de batterij 's nachts in goedkope uren bij te laden, hangt af van het prijsverschil met de avond en van het verlies bij laden en ontladen (Batterij en dynamisch tarief).
• De dag erna. De prijzen voor morgen zijn rond 13.00 uur bekend. Het systeem kan al plannen, ook al is de zonverwachting nog onzeker.
• In de loop van de dag. De P1-poort (één bericht per seconde bij een DSMR 5-meter, Communicatie: Modbus, API, lokaal of cloud) toont of verbruik of opbrengst afwijkt. Het systeem plant opnieuw.
• Je aansluiting. Een verwachting van je verbruik, bijvoorbeeld wanneer laadpaal en warmtepomp samen draaien, helpt om binnen je hoofdzekering te blijven.

Wat een slim plan in jouw huis oplevert, hangt af van je dak, je batterij en je contract. Dat verschilt per huishouden. De gratis MYNRG Check zet de cijfers voor jouw situatie op een rij, en een installateur die langskomt, kan inschatten wat je installatie aankan.

• De prijs van morgen is geen voorspelling. Bij een dynamisch contract zijn de prijzen voor de volgende dag al bekend. Wat onzeker blijft, zijn de zon en je verbruik.
• De landelijke verwachting zegt weinig over jouw dak. In de Italiaanse studie daalde de fout met ruim een derde door van deelgebieden naar het hele land te gaan.
• "Morgen is zoals vandaag" is een zwakke voorspelling. De dagopbrengst verschilt sterk van dag tot dag, en in de winter is elke kleine afwijking naar verhouding groot.
• Het ene jaar is het andere niet. Een jaar kan bijna 5 % van het gemiddelde afwijken.

• Skill score. Een maat voor hoeveel beter een model is dan een eenvoudige referentie, zoals "morgen is zoals vandaag". Een skill score van 42 % betekent een fout die 42 % lager ligt dan die van de referentie. Voor 150 daksystemen in Utrecht lag die op 42 tot 44 %.
• RMSE. De wortel van de gemiddelde gekwadrateerde fout. Grote missers wegen zwaarder dan kleine.
• Kansverwachting tegenover één getal. Een ensemble geeft een bandbreedte in plaats van één getal. Een EMS dat die bandbreedte kent, kan voorzichtiger plannen.
• Gemodelleerde gegevens. De waarden van PVGIS zijn berekend uit satelliet- en heranalysegegevens, niet gemeten op een dak. Voor Utrecht (zuid, 35°, 14 % systeemverlies) geeft PVGIS 1.024 kWh per kWp per jaar, met een standaardafwijking van 48,8 kWh. In de praktijk ligt de opbrengst lager: Milieu Centraal en de MYNRG Check rekenen met zo'n 870 kWh per kWp.
• Kwartierprijzen. De Europese dagmarkt werkt sinds de leveringsdag 1 oktober 2025 met kwartierprijzen, 96 per dag. Veel Nederlandse dynamische contracten rekenen met het gemiddelde per uur.

• KNMI, KNMI stopt met weermodel HIRLAM (over HARMONIE)
• TenneT, Nationaal Energie Dashboard publiceert verbruiksgegevens
• IEA PVPS, Regional Solar Power Forecasting
• US Department of Energy, Solar Forecasting: Maximizing its value for grid integration
• NEMO Committee, 15-minute MTU in SDAC implemented
• PVGIS, Europese Commissie
• Milieu Centraal, Kosten en opbrengst zonnepanelen
• Belastingdienst, Btw op een thuisbatterij