15 Netbeheerderseisen

Drie lagen regels bepalen wat je op het net mag aansluiten:

• De Europese netcode Requirements for Generators (RfG). Een verordening die in de hele EU geldt voor installaties die stroom opwekken, vanaf 0,8 kW. Ze beschrijft hoe een omvormer zich moet gedragen als de spanning of de frequentie van het net afwijkt.
• De Netcode elektriciteit. De Nederlandse uitwerking. Netbeheer Nederland, de vereniging van netbeheerders, stelt wijzigingen voor en de ACM stelt ze vast. ⏱ In 2021 werd de Netcode aangepast zodat een nieuwe zonnestroominstallatie bij een consument sinds 27 april 2021 een conformiteitscertificaat moet hebben.
• De Europese norm EN 50549-1. Die norm beschrijft de technische eisen voor opwekeenheden op het laagspanningsnet. Een omvormer die volgens die norm getest is, kan zo aantonen dat hij aan de RfG en de Netcode voldoet.

Daarnaast heeft elke netbeheerder aansluitvoorwaarden voor kleinverbruikers. Die gaan vooral over de aansluiting zelf: welke hoofdzekering je hebt en wat je ermee mag doen.

De veiligheid van je installatie in huis is een ander verhaal. Daarvoor geldt NEN 1010, zie NEN 1010 en inspectie. De netbeheerderseisen gaan over hoe je installatie zich naar het net toe gedraagt.

• Een omvormer met certificaat. Een nieuwe omvormer moet aantonen dat hij aan de eisen voldoet. Netbeheer Nederland publiceert een lijst van omvormers waarvoor dat voor Nederland is aangetoond, gebaseerd op de Belgische C10/26-lijst van Synergrid. ⏱ De lijst is niet volledig en wordt regelmatig bijgewerkt.
• Registreren met merk en type. Bij de registratie via energieleveren.nl vul je merk en type van de omvormer in. Daarmee wordt het type getoetst. Hoe dat gaat, lees je in Aanmelden via energieleveren.nl.
• Tweedehands omvormer. Koop je er een, kijk dan na of het type een conformiteitscertificaat heeft en op de lijst staat. Een omvormer gaat meestal 10 tot 15 jaar mee; een oud toestel tweedehands kopen bespaart dus minder dan het lijkt.
• CE is niet genoeg. Een CE-markering zegt dat een product aan de Europese productregels voldoet. Ze bewijst niet dat de omvormer aan de netcode voldoet. Daarvoor is het conformiteitscertificaat.

De RfG verdeelt installaties in vier types, van A tot D, naar vermogen. Alles vanaf 0,8 kW tot de Nederlandse grens van type B is type A. Bijna elke woning met zonnepanelen valt daaronder, en ook de meeste kleine bedrijfsdaken.

Voor type A gelden de lichtste eisen. Er is geen netstudie en geen goedkeuring vooraf. Je installatie moet aantonen dat ze voldoet, via het certificaat van de omvormer, en je registreert haar. Pas bij veel grotere installaties komen er gesprekken met de netbeheerder vóór de aansluiting.

In de praktijk stuit je eerder op je eigen aansluiting dan op de netcode. Elke woning heeft een hoofdzekering die bepaalt hoeveel stroom er in totaal door mag, in beide richtingen.

Een vaste grens per fase voor omvormers, zoals de 5 kVA in Vlaanderen, vonden we niet in een officiële Nederlandse bron. Het is aan de installateur om het vermogen zo te verdelen dat je groepen, je hoofdzekering en het net het aankunnen. Liander noemt een ongelijke verdeling over de drie fasen als een van de oorzaken waardoor omvormers uitvallen. Is je aansluiting te licht, dan kunnen volgens Liander je stoppen doorslaan op zonnige dagen. Meer over fasen in Eenfase of driefase.

Een omvormer duwt stroom het net op. Doen veel omvormers in een straat dat tegelijk, dan stijgt de spanning. Omvormers zijn zo ingesteld dat ze boven een bepaalde spanning uit voorzorg afschakelen. Volgens Liander is dat wettelijk geregeld en staat het in de normen waaraan een omvormer moet voldoen. Zakt de spanning, dan schakelt de omvormer meestal vanzelf weer in.

Die instellingen zijn geen knop voor de bewoner. Wie ze laat aanpassen zonder overleg met de netbeheerder, riskeert dat de omvormer niet meer aan de eisen voldoet. Wat je wel kunt doen als je omvormer vaak uitvalt, lees je in Netcongestie.

[FIGUUR: Een omvormer voor de zonnepanelen en een batterijomvormer met batterij, elk met een eigen kabel naar de meterkast]

• Registratie. ⏱ Opslag vanaf 0,8 kW moet je registreren. Die plicht komt uit een wijziging van de Netcode elektriciteit uit 2022.
• Eisen aan de omvormer. Ook de omvormer van een batterij zet stroom op het net en moet aan de eisen voldoen. Bij een hybride omvormer, die panelen en batterij samen bedient, gaat het om één toestel met één certificaat.
• Geen terugleveren uit de batterij verplicht of verboden. De netcode schrijft niet voor hoe je je batterij gebruikt. Vanaf 2027 is het wel financieel weinig zinvol om stroom van het net in een batterij te laden om die later terug te leveren: je betaalt energiebelasting bij het laden en krijgt die bij terugleveren niet terug. Meer in Is een thuisbatterij rendabel?.

Hoe je de batterij koppelt, lees je in AC- of DC-gekoppeld en Hybride omvormer. Sturen via de P1-poort van je slimme meter mag; het is geen eis van de netbeheerder. Meer in De P1-poort.

Een aparte lijst of regeling voor stekkerpanelen, zoals de plug-and-playlijst in België, bestaat in Nederland niet. Ook de omvormer van een stekkerpaneel zet stroom op het net en hoort aan de eisen te voldoen. Hoe je hem veilig aansluit volgens NEN 1010, lees je in Stekkerpanelen.

• Fabrikant. Laat de omvormer testen en certificeren. Jij hoeft daar niets voor te doen.
• Installateur. Kiest een omvormer met certificaat, verdeelt het vermogen over de fasen en groepen, sluit aan volgens NEN 1010 en registreert, of helpt je registreren.
• Netbeheerder. Ontvangt de registratie, toetst het omvormertype en beheert het net. Bij spanningsproblemen onderzoekt hij de situatie in je straat.
• ACM. Stelt de Netcode vast op voorstel van de netbeheerders.
• Jij. Blijft verantwoordelijk voor je aansluiting en voor een juiste registratie.

[FIGUUR: Een installateur bij de meterkast en de netbeheerder bij de slimme meter, binnen in de meterkast]

Een gezin in Almere heeft een 3x25A-aansluiting en wil 14 panelen van 435 Wp (6,09 kWp) met een driefase omvormer van 5 kW, en een thuisbatterij met een eigen batterijomvormer van 3,6 kW.

Op een 1x35A-aansluiting (rond 8 kVA) zou hetzelfde plan krapper uitvallen, zeker als er ook een laadpaal of warmtepomp bij komt. Dan is de vraag of een driefase aansluiting nodig is, en dat kost elk jaar meer aan netbeheerkosten en mogelijk een wachttijd.

Of een plan als dit bij jou past, verschilt per huis: je aansluiting, je meterkast en wat je de komende jaren nog wilt elektrificeren, bepalen het. Een installateur die ter plaatse kijkt, ziet wat op papier verborgen blijft, en wat je nu aanlegt, moet twintig jaar of langer meegaan. Wil je eerst een beeld van wat bij jouw verbruik past, doe dan de gratis MYNRG Check.

• Het certificaat zit bij de omvormer. Panelen en batterijmodules hebben er geen nodig; de omvormer wel.
• Tweedehands kan een miskoop zijn. Een omvormer zonder conformiteitscertificaat mag je niet aansluiten, ook al werkt hij technisch.
• Je aansluiting is de echte grens. Een vaste grens per fase vonden we niet, maar je hoofdzekering beperkt wat er samen kan draaien en terugleveren.
• Niet zelf aan de instellingen. De spanningsgrenzen van je omvormer horen bij de netcode.

• RfG. Verordening (EU) 2016/631 tot vaststelling van een netcode betreffende eisen voor de aansluiting van elektriciteitsproductie-installaties op het net. Ze geldt in Nederland sinds 27 april 2019. Voor kleine type A-installaties werd de handhaving uitgesteld tot 27 april 2021, omdat het certificeringssysteem nog niet klaar was.
• EN 50549-1 en -2. Cenelec stelde twee normen op om de RfG uit te voeren: deel 1 voor het laagspanningsnet, deel 2 voor het middenspanningsnet. In 2020 en 2021 paste de ACM de Netcode aan om ernaar te verwijzen.
• Spanning. De afschakeling bij te hoge spanning staat in de normen waaraan de omvormer moet voldoen. De precieze instellingen staan in EN 50549-1 en de Netcode.
• Opslag boven 1 MW. Daarvoor dient de eigenaar vooraf een apart document in bij de netbeheerder. Voor een woning speelt dat niet.
• Energiewet. ⏱ Sinds 1 januari 2026 geldt de nieuwe Energiewet. De technische codes die de ACM vaststelt, hebben daarin hun nieuwe basis.

• ACM, Codewijziging Netcode elektriciteit: EN 50549-1 en EN 50549-2 (ACM/20/042727)
• Netbeheer Nederland, Lijst van omvormers RfG type A (versie 27 maart 2024)
• EUR-Lex, Verordening (EU) 2016/631 (RfG)
• Liander, Omvormer schakelt uit
• Liander, Stroom opwekken en opslaan
• Solar Magazine, Netbeheerders publiceren lijst met omvormers die aan nieuwe wettelijke eisen voldoen (secundair)
• Solar Magazine, Consumenten en bedrijven moeten batterij verplicht registreren bij netbeheerder (secundair)