11 Plaatsing, vergunning en geluid

⏱ Sinds de Omgevingswet bestaat de vraag uit twee delen. Het eerste is technisch: verandert de draagconstructie van je huis niet, dan is de bouwtechnische kant vergunningvrij. Het tweede is ruimtelijk, en daar hangt het af van waar de unit komt.

Een unit op de grond is vergunningvrij als hij niet hoger is dan 1 meter en de oppervlakte niet meer is dan 2 m². Dat staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl, artikel 2.29 onder r).

Een unit aan de gevel of op het dak valt onder het omgevingsplan van je gemeente. Veel gemeenten nemen nog de oude regel over: wordt het bouwvolume niet groter, dan mag het vaak zonder vergunning. Als richtpunt geldt een unit die niet meer dan een halve meter uitsteekt van de gevel of het dak. De gemeente beslist, en de regels verschillen per gemeente. Je vindt ze via het Omgevingsloket.

Bij een gemeentelijk, provinciaal of rijksmonument heb je altijd een vergunning nodig. En had je huis zelf geen vergunning, of werd het zonder de vereiste melding gebouwd, dan geldt de vrijstelling niet. Hoe vergunningen in het algemeen werken, lees je in Vergunning.

Vergunningvrij betekent niet dat je de unit overal kunt neerzetten. De regels uit het Burgerlijk Wetboek voor buren blijven gelden, en de geluidsregel hieronder ook. Een unit die je buren niet zien en niet horen vanuit hun tuin, levert zelden een klacht op.

Voor het geluid telt de plek sterk mee. Geluid neemt af met de afstand, en een muur kaatst het terug. Een unit in een hoek tussen twee muren klinkt luider dan dezelfde unit vrij in de tuin. Dat rekenen we verderop uit.

Een bodem-waterwarmtepomp met een verticale boring vraagt meer voorbereiding. Laat de boring uitvoeren door een gespecialiseerd boorbedrijf, en vraag vooraf wie nagaat welke regels er op jouw plek gelden. In gebieden waar drinkwater wordt gewonnen, kan de provincie extra regels of een verbod hebben. Het boorbedrijf kent die kaart.

⏱ Sinds 1 april 2021 geldt in Nederland een landelijke geluidsregel voor buitenunits, en onder de Omgevingswet staat die in het Bbl. Grenst je woning direct aan een andere woning, dan mag de buitenunit van je warmtepomp of airco op de perceelsgrens hoogstens 40 dB veroorzaken (artikel 4.107 lid 2). Liggen de twee woningen op hetzelfde perceel, zoals in een appartementencomplex, dan geldt die 40 dB bij een raam of deur van de buren die open kan (artikel 4.108 lid 3).

Liggen de woningen niet direct naast elkaar, bijvoorbeeld door een straat ertussen, dan geldt de perceelsgrens-regel niet. De rest van het Bbl blijft wel gelden: binnen bij de buren mag een installatie hoogstens 30 dB veroorzaken.

Hoe je het geluid berekent, staat in de Omgevingsregeling. De Rijksoverheid heeft daar een rekentool voor. Die houdt rekening met het geluidsvermogen van de unit, de afstand en de muren eromheen. Volgens Milieu Centraal heeft 95 % van de eigenaren van een warmtepomp geen last van geluidsoverlast bij de buren, maar de 40 dB laat weinig ruimte als je unit dicht bij de grens staat.

's Nachts is het lastigst. Een warmtepomp werkt het hardst als het koud is, en dat is vaak 's nachts. Veel toestellen hebben een stille nachtstand.

Een gezin in Rotterdam woont in een rijwoning en wil een buitenunit plaatsen met een geluidsvermogen van 55 dB(A). Dat getal staat op het productblad; wij nemen het hier als voorbeeld. De perceelsgrens met de buren ligt op 3 meter van de plek die het gezin in gedachten heeft.

Met een eenvoudige vuistregel voor geluid in open lucht (de formule staat in het technische blok) wordt het geluid op de perceelsgrens:

• unit vrij in de tuin: zo'n 37,5 dB;
• unit tegen de gevel: zo'n 40,5 dB;
• unit in een hoek tussen twee muren: zo'n 43,5 dB.

Tegen de gevel zit het gezin net boven de 40 dB, in de hoek er duidelijk boven. Zet het de unit 5 meter van de grens, dan wordt het tegen de gevel zo'n 36 dB. Een paar meter verder, of een unit die 3 dB stiller is, maakt hier het verschil.

Dit is een orde van grootte. Voor de echte toets gebruik je de rekentool van de Rijksoverheid, en in het echt spelen schuttingen, de wind en de toonhoogte van het geluid mee.

Overleg met je buren vóór de plaatsing scheelt vaak meer dan elke berekening.

Trillingen zijn een tweede bron van hinder. Een unit op een muurbeugel tegen een slaapkamermuur kan binnen te horen zijn, ook als het buiten meevalt. Een unit op de grond, op trillingsdempers, geeft minder last.

Laat ook ruimte rond de unit. Ze moet lucht kunnen aanzuigen en uitblazen, en in de winter loopt er condenswater uit dat kan bevriezen. Leg de afvoer niet op een pad waar iemand kan uitglijden.

Waar je buitenunit het best staat, zie je pas als je in de tuin staat: de afstand tot de buren, de muren, de leidingen naar binnen, het condenswater. Een installateur ter plaatse ziet dat in één oogopslag, en de unit staat er voor jaren. Begin met de gratis MYNRG Check, zodat je bij dat bezoek al weet wat je dak en je verbruik doen.

• Vergunningvrij op de grond. Bbl art. 2.29 onder r: niet hoger dan 1 meter, oppervlakte niet meer dan 2 m². Hoogte gemeten vanaf de grond (art. 2.23). Technische bouwactiviteit vergunningvrij als de draagconstructie niet wijzigt (art. 2.26 en 2.27).
• Aan gevel of dak. Omgevingsplanactiviteit (bruidsschat art. 22.26); mogelijk vrij onder de restcategorie van art. 22.27 onder i als het bouwvolume niet toeneemt. Richtpunt uit het oude Besluit omgevingsrecht: 0,5 meter loodrecht op gevel of dak (nu art. 22.24 lid 1). Niet bij monumenten (art. 22.28).
• Geluid. Bbl art. 4.107 lid 2: hoogstens 40 dB op de perceelsgrens bij een woning die direct grenst aan een andere woning. Art. 4.108 lid 3: 40 dB bij een te openen raam of deur op hetzelfde perceel. Binnen bij de buren 30 dB (art. 4.107 lid 1 en 4.108 lid 1). Berekening volgens Omgevingsregeling art. 5.59 en bijlage XVII.
• Vuistregel geluid. Lp = Lw + 10 x log(Q / (4π x r²)), met Lw het geluidsvermogen, r de afstand in meter en Q de richtingsfactor: 2 vrij op de grond, 4 tegen een muur, 8 in een hoek. Bij 55 dB(A) en 3 meter geeft dat 37,5, 40,5 en 43,5 dB; bij 5 meter 33, 36 en 39 dB. Elke verdubbeling van de afstand haalt er zo'n 6 dB af.

• IPLO, Vergunningvrije airco's en warmtepompen
• IPLO, Regels voor geluid van een bouwwerkinstallatie
• IPLO, Geluid van bouwwerkinstallaties bij verbouw
• Omgevingsweb, Aanscherping geluidseisen voor warmtepompen en airco's
• Milieu Centraal, Volledige warmtepomp