17 Vergunning

Een omgevingsvergunning is toestemming van de overheid, meestal je gemeente, om iets te bouwen of te veranderen. Ze staat los van de veiligheid van je elektrische installatie, waarvoor NEN 1010 geldt (zie NEN 1010 en inspectie), en los van de registratie bij je netbeheerder (zie Aanmelden via energieleveren.nl). Vergunningvrij betekent dus niet dat je niets hoeft te doen. De installatie moet veilig zijn en geregistreerd worden. Bij de gemeente hoef je je panelen niet te melden.

Onder de Omgevingswet, die sinds 1 januari 2024 geldt, kijk je op twee plekken. Het Bbl bevat landelijke regels die voorgaan op het omgevingsplan. Het omgevingsplan van je gemeente bevat de lokale regels. Die lees je in het Omgevingsloket, onder "Regels op de kaart". Daar staat ook de vergunningcheck, waarmee je voor je eigen adres nagaat of je een vergunning nodig hebt. ⏱ Regels kunnen veranderen.

Zonnepanelen op een dak van een gebouw zijn vergunningvrij als aan alle voorwaarden is voldaan:

[FIGUUR: Waar je zonder vergunning panelen mag leggen: schuin dak en plat dak]

Deze vrijstelling geldt ongeacht wat het omgevingsplan zegt. Een gemeente kan panelen op een gewoon dak dus niet verbieden. Technisch, dus voor de bouwkundige kant, is het plaatsen van een zonnepaneel ook vrijgesteld: dat staat in artikel 2.27 van het Bbl.

Vergunningvrij zegt niets over de draagkracht van je dak. Of het dak het gewicht en de windbelasting aankan, beoordeelt je installateur. Op een plat dak met ballast is dat een berekening die je mag vragen. Meer daarover in Panelen op een plat dak.

Voldoe je niet aan de voorwaarden, dan heb je meestal een omgevingsvergunning nodig. Zo verloopt dat:

• Welke vergunning. Past het plan niet in het omgevingsplan, dan vraag je een vergunning voor een omgevingsplanactiviteit aan. Op een rijksmonument is ook een vergunning voor een rijksmonumentenactiviteit nodig.
• Indienen. Via het Omgevingsloket.
• Termijn. Bij de gewone, reguliere procedure beslist de gemeente normaal binnen 8 weken. Ze mag die termijn één keer met hoogstens 6 weken verlengen. Moet een ander bestuursorgaan instemmen, dan is de termijn 12 weken.
• Welstand. Soms toetst de gemeente ook het uiterlijk, aan de welstandsregels.
• Bezwaar. Na de bekendmaking hebben buren en anderen 6 weken om bezwaar te maken.

Twijfel je, vraag dan vóór je bestelt een vooroverleg aan bij je gemeente. Stuur een foto of tekening mee met de plaats, de oppervlakte en de hoogte van de panelen, zodat je een antwoord krijgt dat bij jouw adres past. Bewaar dat antwoord.

De landelijke vrijstelling gaat over panelen op een dak van een gebouw. Een garage, schuur of tuinhuis is ook een gebouw, dus daar geldt ze net zo. Voor panelen op de grond in je tuin, aan een gevel of aan een balkon geldt ze niet. Of dat mag, staat in het omgevingsplan van je gemeente. Doe de vergunningcheck in het Omgevingsloket of vraag het na bij de gemeente.

Een paneel aan de balkonleuning hangt niet op een dak, dus de landelijke vrijstelling geldt er niet voor. Of het mag, hangt af van het omgevingsplan van je gemeente. Meestal is een vergunning niet de grootste drempel. In een appartement is de balkonleuning vaak gemeenschappelijk eigendom en beslist de VvE, en als huurder heb je toestemming van je verhuurder nodig voor veranderingen aan de buitenkant. Hoe je een stekkerpaneel veilig aansluit, lees je in Stekkerpanelen.

Een aparte vergunningsregel voor een thuisbatterij in huis of een laadpaal op eigen terrein vonden we niet. Er zijn ook geen landelijke brandregels voor thuisbatterijen; het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) geeft wel advies, zie Veiligheid en plaatsing. Bij twijfel doe je de vergunningcheck. Voor een laadpaal bij nieuwbouw of een grote verbouwing gelden aparte eisen uit het Bbl; meer in Installatie en keuring.

Appartement. Het dak is in een appartementsgebouw meestal gemeenschappelijk eigendom van de Vereniging van Eigenaars (VvE). Panelen op dat dak, ook voor jezelf alleen, vragen toestemming van de andere eigenaars. Bij een gezamenlijke installatie neemt de VvE een besluit in de algemene ledenvergadering. Hoeveel stemmen daarvoor nodig zijn, staat in het splitsingsreglement. Krijg je toestemming voor eigen panelen, dan blijft het dak gemeenschappelijk; leg de afspraken over gebruik, onderhoud en verzekering schriftelijk vast. De toestemming van de VvE vervangt een eventuele vergunning niet, en omgekeerd. Meer in Appartement of huurwoning.

Huurwoning. Een huurder mag volgens de gangbare modelhuurcontracten niets aan de buitenkant van de woning veranderen zonder schriftelijke toestemming van de verhuurder. Bespreek vooraf wie de panelen betaalt, van wie ze worden en wat er bij vertrek gebeurt.

Op een gemeentelijk, provinciaal of rijksmonument zijn panelen nooit vergunningvrij. Dat betekent niet dat het niet mag. Het betekent dat de gemeente het vooraf beoordeelt en je een vergunning nodig hebt. Vraag vóór je aanvraag een gesprek met de gemeente; die kent haar eigen beleid en de adviescommissie.

In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht, zoals delen van de binnensteden van Utrecht, Amsterdam of Zwolle, mag je zonder vergunning alleen panelen leggen op een achterdakvlak dat niet naar de straat of ander openbaar gebied kijkt. Voor een voordakvlak heb je een vergunning nodig. Of je woning een monument is of in een beschermd gezicht ligt, zie je in het Omgevingsloket en in het monumentenregister.

Twee woningen willen 10 panelen op een zuidgericht schuin dak.

We gaan ervan uit dat de panelen in het dakvlak en in dezelfde helling komen, en dat geen van beide woningen een monument is.

Zou woning B de panelen op het achterdakvlak kunnen leggen, en kijkt dat vlak niet naar openbaar gebied, dan is ook daar geen vergunning nodig. Dat dakvlak ligt dan wel naar het noorden, wat de opbrengst flink drukt; hoeveel, lees je in Oriëntatie en hellingshoek.

Elke woning en elke straat is anders. Een installateur die het dak ziet, weet welke vlakken in aanmerking komen en wat ze opbrengen, en je legt de panelen voor een jaar of 25. Wil je weten wat jouw dak kan opleveren, doe dan de gratis MYNRG Check.

• Het omgevingsplan kan panelen op een gewoon dak niet verbieden. De landelijke vrijstelling gaat voor.
• Plat dak: let op de afstand. Een paneel van 1 meter hoog staat minstens 1 meter van de dakrand. Staan ze dichter, dan is het niet meer vergunningvrij.
• Monument betekent vergunning, niet verbod. Vraag vroeg een gesprek aan.
• In een appartement is de VvE vaak de echte drempel. Ook als de gemeente niets eist.

• Bbl artikel 2.27, 2.29 en 2.30. Artikel 2.27 stelt het plaatsen van een zonnecollector of zonnepaneel vrij van de vergunningplicht voor een technische bouwactiviteit, ongeacht grootte of plaats. Artikel 2.29 en 2.30 regelen wanneer het ook voor de omgevingsplanactiviteit vergunningvrij is.
• Zonneweide. Een veld met panelen op de grond is een bouwwerk op zich. Daarvoor gelden de ruimtelijke regels in het omgevingsplan, met vaak een vergunningplicht.
• Vergunningvrij is niet regelloos. De zorgplicht en de regels over constructieve veiligheid en brandveiligheid uit het Bbl blijven gelden. Zie Brandveiligheid en verzekering.
• Asbest. Asbesthoudende dakplaten mag je niet bewerken, dus ook niet doorboren voor een montagesysteem. Ligt er mogelijk asbest op je dak, laat dan eerst een gecertificeerd bedrijf kijken wat er moet gebeuren.

• IPLO, Voorwaarden vergunningvrij plaatsen zonnepanelen
• IPLO, Zonnepanelen plaatsen
• IPLO, Procedure bij een aanvraag om een omgevingsvergunning (regulier)
• Omgevingsloket, Vergunningcheck en Regels op de kaart
• Gemeente Den Haag, Stappenplan zonnepanelen voor vve's
• Solar Magazine, Het dilemma: zonnepanelen aan het balkon, mag dat zomaar? (secundair)