14Veiligheid en plaatsing

In het kort

Een thuisbatterij met lithium-ioncellen is bij normaal gebruik veilig. Faalt ze toch, dan is de brand krachtig en moeilijk te blussen.

Een Nederlands onderzoek rekent met een kans op een incident van ongeveer 1,4 op 10.000 per jaar bij een werkend beveiligingssysteem, tegenover ongeveer 2,3 op 100 zonder. Voor de plaatsing gelden in België geen specifieke wettelijke eisen. De batterij valt onder het AREI, het keuringsreglement voor elektrische installaties. Plaatsingsadvies komt van brandweerdeskundigen en van de fabrikant.

Wat de regels in België zeggen

Elektrische installatie: een thuisbatterij valt onder het AREI. Je binneninstallatie moet gekeurd worden door een erkend controleorganisme, en de periodieke controle gebeurt om de 25 jaar.
Aanmelden bij Fluvius: Fluvius vraagt een melding van het opslagsysteem omwille van "operationele veiligheid en spanningskwaliteit". Dat gaat over het net en niet over brandveiligheid. ⏱ Meld de batterij aan binnen 30 dagen na de AREI-keuring, zie Aanmelden bij Fluvius.
Keuring van de aanpassing: plaats je een batterij bij, dan is een keuring van de aanpassing nodig. Heeft de batterij een eigen omvormer, dan is die keuring nodig; zonder aparte omvormer volstaat meestal een melding en keuring van de wijziging door de installateur. Zie AREI-keuring.
Vergunning: voor stekkerbatterijen is geen vergunning nodig, behalve op beschermd erfgoed.
Brandweer: het Nederlandse onderzoeksinstituut NIPV sprak drie brandweerexperten uit België en Duitsland. Die zeiden dat er in België geen specifieke eisen voor thuisbatterijen gelden en dat er geen lijst met installatiemaatregelen bestaat. Ze hadden weinig tot geen ervaring met batterijbranden. Vraag bij twijfel na bij de brandweer van je zone.
Europese verordening: de batterijverordening (2023/1542) bepaalt in artikel 12 dat stationaire opslagsystemen veilig moeten zijn bij normaal gebruik, met documentatie over onder meer testen op thermische propagatie, overladen en kortsluiting. Het Europese onderzoekscentrum JRC wijst erop dat geen enkele norm alle testen uit de verordening dekt.

Hoe groot is het risico?

De cijfers komen uit een Nederlands onderzoek (NIPV, 2024) over lithium-ionbatterijen van 3 tot 20 kWh. De Belgische situatie is niet dezelfde, maar de fysica wel.

Kans op falen per jaar: ca. 2,3 op 100 zonder veiligheidssysteem en ca. 1,4 op 10.000 met een werkend batterijbeheersysteem (BMS, zie Het batterijbeheersysteem (BMS)). Dat is ongeveer 1 op 43 tegenover 1 op 7.100.
Vergeleken met een woning: de kans op brand in een woning zonder batterij is 0,13 tot 0,3 op 100 per jaar. Een batterij met veiligheidssysteem verhoogt de kans op een incident of woningbrand met ongeveer 10 %.
Vergeleken met toestellen: afwasmachine of droogkast 0,31 op 10.000, wasmachine 0,25 op 10.000, koelkast of diepvries 0,15 op 10.000 per jaar. Een batterij met BMS ligt dus ongeveer 4,5 keer hoger dan een afwasmachine (1,4 gedeeld door 0,31).
Brandverloop: een brandvermogen van 0,8 tot 3,4 MW. Bij een batterij van een e-scooter kwam het tot een flashover (het plots ontvlammen van de hele ruimte) binnen één minuut, tegenover 3 tot 5 minuten bij een gewone woningbrand. Het persoonlijk risico voor bewoners is hoger dan bij een gewone woningbrand. Het risico op overslag naar buren is niet noemenswaardig hoger.
Gassen: bij thermal runaway, een zelfversnellende oververhitting van een cel, komen onder meer waterstof en benzeen (explosiegevaar) en CO, HF en HCN (giftig) vrij. De brand kan na bestrijding opnieuw ontbranden.

Wat het NIPV aanbeveelt voor plaatsing

Dit zijn Nederlandse adviezen, geen norm.

Plaats: buiten vluchtwegen en verblijfsruimtes, bij voorkeur gelijkvloers, liefst buiten de woning in een van buitenaf bereikbare ruimte. Een aparte ruimte met detectie van thermal runaway brengt het risico op het niveau van een gewone woningbrand.
Vrije ruimte: 0,5 m rondom en 1,5 m erboven vrij van brandbaar materiaal.
Ventilatie: algemene ventilatie van 2 verversingen per uur. Een detectiegestuurde rookafvoer minstens 6 verversingen per uur.
Detectie: een optische rookmelder in de ruimte.
Ondergrond: een brandwerende, vloeistofdichte bak. Staal is beter dan aluminium, want aluminium smelt rond 660 °C.
Onderhoud: minstens jaarlijks inspecteren en stof verwijderen.
Cellen: getest volgens NEN-EN-IEC 62619:2022 of UL 9540A.
Melding: een veiligheidssticker met contactgegevens, en de batterij melden aan de brandweer.

Stekkerbatterijen

Voor stekkerbatterijen (kleine batterijen die je in een stopcontact steekt) geeft de FOD Economie deze richtlijnen:

Plaats het toestel op een droge, stofvrije, bereikbare plek, weg van brandbaar materiaal.
Zorg voor ventilatie. Geen gesloten kasten, valse plafonds of valse vloeren. Vermijd gangen en slaapkamers.
Geen verlengsnoeren. ⏱ Bij een vaste installatie is een aparte kring verplicht vanaf 2.600 W.
⏱ Heeft de omvormer 800 W of meer, dan meld je de stekkerbatterij aan bij Fluvius binnen 30 dagen, zie Hoe een thuisbatterij werkt.
Vlaanderen.be vraagt het toestel rechtstreeks in een stopcontact van een aparte kring te steken, stevig bevestigd, en regelmatig te inspecteren.

Wat gebeurt er bij een incident?

Het NIPV analyseerde 8 incidenten (3 in Nederland, 5 in het buitenland): 6 in een garage, 1 in een woonkamer, 1 in een kelder. Er was rook en brand in alle 8 gevallen, explosie in 2 en herontsteking in 2. In zes gevallen werd de batterij na de eerste brandbeheersing naar buiten verplaatst.

Als richtwaarde voor "stabiel" geldt: geen brandbare gassen en minder dan 50 °C gedurende 15 minuten.
Uitschakelen via de zekeringkast maakt de batterij niet spanningsloos.
Advies aan bewoners: ga naar buiten, sluit ramen en deuren en schakel, als dat veilig kan, de hoofdschakelaar, de batterijschakelaar en de zonnepanelen uit.

Verzekering

De beroepsvereniging van verzekeraars, Assuralia, zegt dat wijzigingen die de heropbouwwaarde van je woning veranderen, aan de brandverzekeraar gemeld moeten worden. Zonnepanelen vallen daaronder. Thuisbatterijen worden niet vermeld. Na renovatiewerken is een aanpassing van de verzekering niet verplicht, maar sterk aanbevolen om onderverzekering te vermijden. Over thuisbatterijen specifiek bestaat er geen Belgische richtlijn. Vraag het dus na bij je verzekeraar, en laat het schriftelijk bevestigen.

Rekenvoorbeeld

Een gezin wil een vaste batterij van 10 kWh plaatsen. Een checklist:

Niet in een vluchtweg of verblijfsruimte. Niet in een gang of slaapkamer.
Droog, stofvrij, bereikbaar en geventileerd. Geen gesloten kast en geen valse vloer of plafond.
0,5 m vrij rondom en 1,5 m erboven. In een garage met stapels dozen, verf of een wagen is dat niet vanzelfsprekend.
Een optische rookmelder en een veiligheidssticker met contactgegevens.
Een brandwerende, vloeistofdichte bak onder het toestel.
Vraag de installateur welke celnorm, welk BMS en welke plaatsingsvoorwaarden van de fabrikant gelden, en of die in de garantie staan.
Verzekeraar vooraf inlichten.
Een keuring van de aanpassing laten uitvoeren en de batterij aanmelden bij Fluvius.

De kans op een incident met BMS is 1,4 op 10.000 per jaar. Over 15 jaar is dat ca. 15 x 1,4 op 10.000 = 0,0021, ongeveer 0,2 %. Zonder veiligheidssysteem is het over 15 jaar ruim 30 % (15 x 2,3 op 100 = 0,345). Beide cijfers veronderstellen een constante kans. Het verschil toont waarom een werkend beveiligingssysteem de kern is.

Goed om te weten

Het beveiligingssysteem maakt het verschil. Het is een factor van ongeveer 160 tussen 2,3 op 100 en 1,4 op 10.000.
De brand kan terugkomen. In 2 van de 8 geanalyseerde incidenten was er herontsteking.
Zes van de acht incidenten gebeurden in een garage. Een garage is niet automatisch veilig of onveilig, maar bevat vaak brandbaar materiaal.
Of je je verzekeraar voor een batterij moet inlichten, is niet vastgelegd. Bel je verzekeraar en laat het bevestigen.

Voor- en nadelen van goede plaatsing

Veiligheidsvoordelen	Aandachtspunten
Een brand blijft beperkt tot de ruimte en raakt geen vluchtweg	Geen Belgische wetgeving die plaatsing afdwingt. Je bent aangewezen op de fabrikant, de installateur en de brandweer
Detectie en ventilatie geven bewoners tijd	Een garage is vaak de meest praktische plek, maar bevat brandbaar materiaal
Verzekeraar en brandweer weten wat er staat	De verzekering is niet altijd duidelijk over batterijen

Voor wie het technisch wil weten

BMS: het bewaakt spanning, stroom en temperatuur van de cellen en schakelt af bij afwijkingen. De NIPV-faalkansen gelden voor een werkend BMS.
Celnormen: het JRC noemt dat geen enkele norm alle testen van de verordening dekt.
Netbeveiliging: de omvormer moet bij netuitval uitschakelen, zie Noodstroom. Dat staat los van de brandveiligheid van de cellen.
Levensduur: Fluvius noemt het aantal laad- en ontlaadcycli als aandachtspunt.

Tekening volgteen batterijkast in een garage met een gestippelde zone van 0,5 m rondom en 1,5 m erboven, een rookmelder aan het plafond en een brandwerende bak onder de kast.

Tekening volgteen bovenaanzicht van een woning met de vluchtweg, de slaapkamer en de garage, waarbij de batterij in de garage staat en niet in de gang of slaapkamer.

Video volgtVeilig plaatsen van een thuisbatterij (Vlaamse of Belgische bron)

Veelgestelde vragen

Kan een thuisbatterij ontploffen of in brand vliegen?

Ja, het kan. Volgens het Nederlandse NIPV is de kans klein bij een werkend BMS (ca. 1,4 op 10.000 per jaar) en groter zonder (ca. 2,3 op 100).

Wat moet ik doen als mijn batterij rook of hitte afgeeft?

Ga naar buiten, sluit ramen en deuren en schakel, als dat veilig kan, de hoofdschakelaar, de batterijschakelaar en de zonnepanelen uit. Uitschakelen via de zekeringkast maakt de batterij niet spanningsloos. Bel de brandweer.

Mag een stekkerbatterij in de slaapkamer of de gang?

Liever niet. De FOD Economie vraagt een droge, stofvrije, bereikbare en geventileerde plek, weg van brandbaar materiaal, en raadt gangen en slaapkamers af.

Mag ik een thuisbatterij in mijn garage plaatsen?

Er is geen specifieke Belgische regel. Het NIPV adviseert buiten vluchtwegen en liefst gelijkvloers, met 0,5 m vrij rondom en 1,5 m erboven.

Moet ik mijn brandverzekeraar verwittigen?

Wijzigingen die de heropbouwwaarde veranderen, moeten gemeld worden. Voor batterijen is er geen specifieke vermelding. Bel je verzekeraar.

Bronnen bij dit hoofdstuk