5Zelfverbruik verhogen

Zelfverbruik is het deel van je zonnestroom dat je rechtstreeks zelf gebruikt, zonder dat het eerst het net op gaat. Stroom die je verbruikt terwijl de panelen produceren, is gratis.

De formule: zelfverbruik (%) = (P − I) ÷ P × 100. - P is je totale productie, te lezen op de omvormer of de productiemeter. - I is je totale injectie op het net, te lezen in Mijn Fluvius bij een digitale meter (zie De digitale meter).

Volgens de Vlaamse overheid haalt een gemiddeld gezin dat niet inspeelt op de productie 28 % zelfverbruik en levert het bijna 2.500 kWh per jaar aan het net.

Zelfverbruik is niet hetzelfde als zelfvoorziening. Het eerste meet hoeveel van je productie je zelf gebruikt, het tweede hoeveel van je verbruik je met eigen productie dekt. Je kunt een hoog zelfverbruik hebben met weinig panelen en toch veel stroom aankopen. Je kunt ook veel produceren en een groot deel van je vraag dekken, terwijl het merendeel van je productie op het net belandt. Geen van beide percentages zegt alleen genoeg over je installatie.

Zonnepanelen produceren het meest tussen 11 en 15 uur, met in de zomer een piek rond 14 uur. Over de opbrengst lees je meer in Opbrengst in Vlaanderen en over de oriëntatie in Oriëntatie en hellingshoek.

De Vlaamse overheid geeft het jaarlijkse zelfverbruik voor zeven gezinsprofielen. Ze heten hier "profiel 1" tot "profiel 7", niet te verwarren met de P1-poort uit De P1-poort.

Per maand schommelt dat sterk. Profiel 1 gaat van 29 % in juni tot 84 % in december. In de winter ligt het percentage hoger omdat de panelen minder produceren en de vraag hoger is.

VideoToepassing 1: PV met elektrische boiler en wasmachineBron: Maak Je Meter Slim (Volta), via YouTube

• Bereken je zelfverbruik met de formule uit 'Wat is zelfverbruik en hoe bereken je het?'.
• ⏱ Controleer in Mijn Fluvius of de uitlezing van je kwartierwaarden actief is (zie De digitale meter). Een historiek bestaat pas vanaf dat moment. Zo zie je wanneer je overschot injecteert.
• Een app op de P1-poort toont het ook seconde per seconde (zie De P1-poort en Energiedata en monitoring).

• Start afwasmachine, wasmachine en droogkast rond de middag, na elkaar: bijvoorbeeld de afwasmachine rond 11 tot 12 uur, dan de wasmachine en daarna de droogkast. Een waslijn is een goed alternatief voor de droogkast.
• Strijken, elektrisch koken en elektrische fietsen en steps opladen overdag helpt ook.
• Een timer of uitstelknop is handig, maar laat toestellen enkel draaien als er iemand thuis is. Dat is een kwestie van brandveiligheid.
• Meer over gedrag en toestellen: Verbruik verschuiven.

Een warmtepompboiler of elektrische boiler met een thermisch voorraadvat houdt water vele uren warm. Je kunt het water voor douche of bad tussen 11 en 15 uur opwarmen, en een eenvoudige timer kan dat automatisch doen. Let op bij een boiler met een aparte elektrische weerstand: die kan je piekvermogen sterk verhogen (zie Het capaciteitstarief). Vraag je installateur naar de opties. Heb je een warmtepomp, dan lees je in Warmtepomp sturen hoe je het warme water op de zonne-uren laat opwarmen.

• Een warmtepomp in een goed geïsoleerde woning verbruikt gemiddeld ongeveer 4.000 kWh per jaar. Oudere woningen met accumulatieverwarming verbruiken 10.000 tot 20.000 kWh per jaar, afhankelijk van de grootte.
• Verwarming verschuiven kan maar beperkt. Met slimme sturing verwarm je overdag meer en geniet je 's avonds van de restwarmte. Aanpassingen aan de sturing kunnen ook tot een hoger energiegebruik leiden, dus laat ze instellen door een vakman. Meer over sturen met een warmtepomp in Warmtepomp sturen.
• Accumulatieverwarming op een meter voor uitsluitend nachttarief kan niet werken met zelf opgewekte zonnestroom: de panelen hangen dan aan een aparte meter.

Elke thuislaadbeurt die je van de avond naar de middag verplaatst, levert voordeel op. Hoeveel hangt af van je kilometers, je thuislaadmogelijkheden en de grootte van je installatie.

De gemiddelde Vlaming rijdt 15.000 km per jaar, ongeveer 40 km per dag. Laden aan een laadpunt van 4 kW levert ongeveer 15 km per uur. Laad liever elke dag wat bij dan om de paar dagen volledig, en niet aan het hoogste vermogen. Meer over laden met zonnestroom: Laden met zonnestroom. Over automatisch afstemmen op het overschot: Load balancing en dynamisch laden en Slimme laadpaal.

Een energiemanagementsysteem (EMS, zie Energiemanagementsysteem (EMS)) stuurt het zelfverbruik automatisch, zonder dat je telkens moet ingrijpen.

De Vlaamse overheid noemt een thuisbatterij als extra middel "waar nuttig", maar geeft er geen cijfers voor. Of ze zich terugverdient, lees je in Rendabiliteit in Vlaanderen en de dimensionering in De juiste capaciteit. Met je eigen offerte (Offertes vergelijken) en de btw-regels (Btw: 6 % of 21 %) kan het resultaat verschillen van een standaardvoorbeeld.

Panelen met meer vermogen dan je jaarverbruik nodig heeft en oost-westopstellingen geven doorgaans een lager zelfverbruik. Kleinere installaties verhogen het. Zie Hoeveel panelen je nodig hebt en Oriëntatie en hellingshoek.

Gezin in Gent met 3.500 kWh verbruik per jaar en 7 zonnepanelen van 460 Wp (3,22 kWp) op een zuidgericht dak met 35° helling, zonder schaduw. Dit is het standaardvoorbeeld van de MYNRG Check.

Aannames: - Opbrengst ongeveer 1.050 kWh per kWp per jaar (zuid, 35°), dus 3,22 × 1.050 = ca. 3.380 kWh. - Zelfverbruik zonder aanpassing ca. 34 % (het zelfverbruik dat de MYNRG Check zonder batterij berekent bij deze verhouding tussen opbrengst en verbruik). Met toestellen op de middag nemen we een stijging van 7 procentpunt, naar analogie met de stijging van 28 naar 35 % die de Vlaamse overheid noemt. - Geen batterij. - Rekenwaarden: bespaarde stroom 0,35 euro/kWh, injectievergoeding 0,045 euro/kWh. Het verschil is 0,305 euro per verschoven kWh.

Het gezin neemt ongeveer 237 kWh minder af per jaar (1.372 − 1.135). Elke kWh die je zelf verbruikt, bespaart 0,35 euro, maar je mist de injectievergoeding van 0,045 euro. De netto winst is dus 237 × (0,35 − 0,045) = 237 × 0,305 = ca. 72 euro per jaar. Toestellen verschuiven kost niets maar levert een bescheiden voordeel op. De grotere hefbomen zijn boiler en wagen.

Per verschoven kWh is dat 0,305 euro. Verplaats je 2 kWh van de avond naar een zonnige middag, dan vermijd je 2 × 0,35 = 0,70 euro aankoop en mis je 2 × 0,045 = 0,09 euro injectie: samen 0,61 euro.

Laden van de wagen: 40 km per dag aan 4 kW (15 km per uur) vraagt ongeveer 2,7 uur (40 ÷ 15). Dat past in het venster tussen 11 en 15 uur. Hoe je dat automatiseert, lees je in Energiemanagementsysteem (EMS).

• Een warmtepomp heeft een lager zelfverbruik dan het gemiddelde. Het profiel met warmtepomp haalt 22 % tegenover 28 % gemiddeld (Vlaamse overheid), omdat het verbruik vaak buiten de zonne-uren valt (winter, avond).
• Een hoog percentage in de winter zegt weinig. Profiel 1 haalt 84 % in december, maar dan produceren de panelen weinig. Een hoog percentage betekent daar weinig kWh.
• Een hoger percentage is niet altijd beter. Een kleine installatie heeft een hoger percentage maar produceert minder. Voor je portemonnee telt wat je uiteindelijk bespaart en ontvangt, niet het percentage alleen (zie Terugverdientijd en Injectievergoeding).
• Verschuiven levert enkel iets op voor stroom die je anders zou aankopen. Zet je een extra toestel aan dat je niet nodig had, dan vermijd je geen aankoop, je gebruikt gewoon meer. Hetzelfde geldt voor je woning verder opwarmen dan nuttig is of een batterij onnodig leegmaken om morgen meer te kunnen opnemen. Het percentage stijgt, je portemonnee niet.
• Een nachtmeter sluit zonnestroom uit. De profielen met een elektrische boiler (17 %) of accumulatieverwarming (8 %) op nachttarief hebben ook het laagste zelfverbruik van de zeven.

• Begrippen. In het rekenvoorbeeld is 1.135 kWh ÷ 3.380 kWh = ca. 34 % zelfverbruik en 1.135 kWh ÷ 3.500 kWh = ca. 32 % zelfvoorziening. Het zijn twee gezichtspunten op dezelfde 1.135 kWh.
• Meting. De digitale meter registreert afname en injectie apart, per kwartier. Zelfverbruik meet hij niet rechtstreeks. Je leidt het af uit productie en injectie.
• Rendement van verschuiven. De winst per verschoven kWh is het verschil tussen de afname die je vermijdt en de injectie die je misloopt, in het rekenvoorbeeld 0,35 − 0,045 = 0,305 euro (Injectievergoeding). Een zelf verbruikte kWh is dan ca. 7,8 keer meer waard dan een geïnjecteerde. Dat verschil verandert met je contract (Dynamisch energiecontract, Negatieve prijzen en injectie beperken).
• Piek en zelfverbruik. Een auto die met 7 kW laadt terwijl de panelen 3 kW leveren, belast het net met 4 kW. Laden op het overschot verhoogt dus je zelfverbruik en verlaagt je kwartierpiek (Het capaciteitstarief).

• Vlaanderen.be, Haal meer uit uw zonnepanelen met zelfverbruik
• Vlaamse Nutsregulator, Tips om je verbruik te spreiden met een digitale meter
• Fluvius, Wat zijn kwartierwaarden