14Vergunning

Een omgevingsvergunning is een toestemming van de overheid, meestal je gemeente, voor bouwen, verbouwen en andere handelingen met een impact op de omgeving. Ze staat los van de AREI-keuring (de verplichte controle van je elektrische installatie, zie AREI-keuring) en van de aanmelding bij Fluvius (zie Aanmelden bij Fluvius). Een vrijstelling van de vergunning bevrijdt je dus niet van die twee stappen. Je hoeft je panelen wel niet aan te melden bij je gemeente of provincie.

Soms volstaat een melding in plaats van een vergunning, en soms is er een vrijstelling. De Vlaamse overheid biedt hiervoor de omgevingscheck op het omgevingsloket aan. ⏱ Regels kunnen veranderen en gemeenten kunnen bijkomende voorwaarden opleggen.

Volgens Vlaanderen.be zijn zonnepanelen bij een woning vrijgesteld als aan alle voorwaarden voldaan is:

Daarnaast gelden deze algemene voorwaarden:

• Er is geen vergunningsplichtige functiewijziging.
• Het aantal woongelegenheden blijft gelijk.
• De werken gebeuren aan een woning of gebouw dat hoofdzakelijk vergund of vergund geacht is.
• De werken zijn niet in strijd met verordeningen, vergunningsvoorwaarden, lokale plannen of recente verkavelingen. Regels over onroerend erfgoed en het Burgerlijk Wetboek blijven van toepassing.

Deze vrijstelling regelt niet: panelen in de tuin, afstanden tot de perceelsgrens, hoogtes boven de 1 meter bij een plat dak en de regels in beschermde stads- of dorpsgezichten. Daarvoor kijk je naar de omgevingscheck en het reglement van je gemeente.

Wie beoordeelt wat? Je installateur beoordeelt de technische plaatsing, ook de draagkracht en waterdichtheid van het dak. De gemeente beoordeelt de ruimtelijke procedure. Voor erfgoed is een andere dienst bevoegd. Een vrijstelling zegt dus niets over de draagkracht van je dak.

Dan heb je vooraf een omgevingsvergunning nodig. Dit loopt zo:

• Architect: niet verplicht voor panelen in het dakvlak of op een plat dak, in andere gevallen wel.
• Procedure: de gewone procedure (met openbaar onderzoek) of de vereenvoudigde procedure (zonder). Je gemeente zegt welke geldt.
• Indienen: via het omgevingsloket.
• Termijnen: binnen 30 dagen krijg je bericht of je dossier volledig en ontvankelijk is. De beslissing komt in principe na ongeveer 3 maanden (vereenvoudigd) of 6 maanden (met openbaar onderzoek). Dat zijn richttermijnen, geen bindende termijnen.
• Na goedkeuring: de beslissing wordt uitgehangen. Je mag pas starten vanaf de 35e dag daarna, want in die periode kunnen derden in beroep gaan.
• Na weigering: je hebt 30 dagen om in beroep te gaan.

Een stekkerpaneel (plug-and-play, zie Stekkerpanelen) is in Vlaanderen niet vergunningsplichtig, behalve bij beschermd erfgoed. Dezelfde plaatsingen als in 'Wanneer is een omgevingsvergunning niet nodig?' komen in aanmerking: plat dak, hellend dak, gevel en balkonrailing.

Er zijn uitzonderingen:

• In een werelderfgoedsite of de bufferzone ervan, en bij onbeschermde gebouwen op de inventaris van het bouwkundig erfgoed, is er geen vrijstelling voor panelen aan een gevel of balkon.
• Een gemeentelijk reglement kan strenger zijn. Zo laat Stad Mechelen plaatsing aan een voorgevel niet toe, tenzij ze deel uitmaakt van een esthetisch ontwerp voor de hele voorgevel. Zichtbare plaatsingen op zij- of achtergevels zijn daar vergunningsplichtig.

Een gemeentelijk reglement kan strenger zijn, dus kijk dat na voor je koopt.

Voor een vaste thuisbatterij en een vaste laadpaal geeft Vlaanderen.be niet aan of je een vergunning of melding nodig hebt. Het verwijst voor die projecten naar de omgevingscheck en naar je gemeente. Doe die check dus voor je bestelt.

Wat wel zeker geldt voor een laadpaal: de installatie moet gekeurd en aangemeld worden. Meer daarover vind je in Installatie en keuring. Voor veiligheid en plaatsing van een batterij zie Veiligheid en plaatsing.

Huur je, bespreek dan met de eigenaar welke vaste ingrepen mogen en wie het herstel bij vertrek betaalt. In een appartement kunnen dak, gevel en kabelroutes gemeenschappelijke delen zijn. Dan beslist de vereniging van mede-eigenaars. Haar toestemming vervangt een eventueel vereiste omgevingsvergunning niet, en omgekeerd.

Bezorg je gemeente bij een vraag een foto of plan met de plaats, de oppervlakte en de hoogte van de panelen, zodat je een antwoord krijgt dat bij jouw adres past. Bewaar dat antwoord in je dossier.

Onroerend Erfgoed heeft sinds midden oktober 2022 een eigen beleid voor zonnepanelen. De algemene regel luidt dat panelen op daken van beschermd erfgoed "altijd mogelijk" zijn, met enkele uitzonderingen. ⏱

• Beschermd monument: vraag vooraf een toelating aan bij Onroerend Erfgoed.
• Beschermd stads- of dorpsgezicht: doe een melding.
• Documenten: foto's van de bestaande toestand en een legplan met de echte plaats van de panelen.
• Geen schade: de panelen mogen geen erfgoedelementen verwijderen of beschadigen, zoals dakkapellen, windhanen, dakbedekking of boordplanken.
• Strengere beoordeling blijft gelden voor panelen op daken van werelderfgoed, op gevels en op de grond, voor grote zonnevelden en voor in het dak ingewerkte panelen.
• Gemeentelijk beleid: een onroerenderfgoedgemeente kan een eigen beleid hebben. Vraag ernaar voor je aanvraag.

Stad Gent formuleert het strenger: in een beschermd stadsgezicht zijn panelen op het dak er "niet zomaar toegestaan" en hangt de beslissing af van de impact op het stadsgezicht. Laat je dus altijd begeleiden door je eigen gemeente. Of je woning beschermd is, zie je op de kaart van Onroerend Erfgoed en in de inventaris van het bouwkundig erfgoed.

Twee woningen in Vlaanderen willen 6 kWp zonnepanelen op een zuidgericht hellend dak.

Aannames: de panelen komen in of op het dakvlak, beide woningen zijn hoofdzakelijk vergund, er is geen functiewijziging en de gemeente heeft geen strengere reglementen.

Woning B kijkt eerst na of de gemeente een eigen erfgoedbeleid heeft. Zou het om een beschermd monument gaan, dan is de eerste stap een toelating van Onroerend Erfgoed.

• De vrijstelling gaat over de plaatsing, niet over de aansluiting. Keuring en aanmelding bij Fluvius blijven verplicht.
• Een plat dak heeft een hoogtegrens. Wat meer dan 1 meter boven de dakrand uitkomt, valt buiten de vrijstelling. Meer over opstellingen op een plat dak: Panelen op een plat dak.
• "Altijd mogelijk" betekent niet "zonder papieren". Op een beschermd monument vraag je toch vooraf een toelating.
• Een niet-beschermd huis kan toch op de inventaris staan. Dan zijn gevel- en balkonpanelen nooit vrijgesteld.
• Je gemeente kan strenger zijn dan Vlaanderen. Vlaanderen laat gevelpanelen toe, sommige gemeenten beperken ze.

De vrijstellingen staan in het Vlaamse vrijstellingenbesluit voor stedenbouwkundige handelingen. Vergunningsvrij betekent niet regelloos: zichten en lichten, verkavelingsvoorschriften en brandveiligheid blijven gelden (zie Brandveiligheid en verzekering). Asbesthoudende dakbedekking is verboden voor zonnepanelen, ongeacht de vergunningsvraag.

• Vlaanderen.be, Omgevingsvergunning: zonnepanelen bij een woning
• Vlaanderen.be, Omgevingsvergunning
• Vlaanderen.be, Stekkerzonnepanelen en stekkerbatterijen in Vlaanderen
• Vlaanderen.be, Uw elektrische wagen thuis laden
• Onroerend Erfgoed, Zonnepanelen op beschermd erfgoed
• Stad Mechelen, antwoord balkonzonnepanelen
• Stad Gent, Renoveren van een beschermd gebouw of stadsgezicht
• Fluvius, Zonnepanelen: verplichtingen