12 Koudemiddel, onderhoud en levensduur

Het koudemiddel is de vloeistof die door de koelkring van je warmtepomp loopt. Buiten verdampt het en neemt het warmte op, de compressor perst het samen, en binnen geeft het die warmte af aan je verwarmingswater. Hoe die kringloop werkt, lees je in Hoe een warmtepomp werkt.

Veel toestellen gebruiken een gefluoreerd gas, een F-gas. Lekt dat, dan warmt het de aarde een pak sterker op dan CO2. Dat effect heet de GWP. R32, een veelgebruikt koudemiddel, heeft een GWP van 675: één kilo weegt even zwaar als 675 kilo CO2.

⏱ De Europese F-gassenverordening van 2024 verbiedt nieuwe toestellen met F-gassen in stappen. Voor een gezin zijn vooral deze data van belang:

Kan een toestel om veiligheidsredenen niet zonder, dan geldt telkens een ruimere grens van GWP 750.

Wat betekent dat voor jou? Een nieuwe monoblock met R32 verdwijnt vanaf 2027 uit de winkel. Fabrikanten schakelen over op koudemiddelen met een lage GWP. Propaan (R290) is er een van, en propaan is geen F-gas. Een toestel dat je vandaag al hebt, mag je gewoon blijven gebruiken: het verbod gaat over wat nieuw op de markt komt.

Voor de koelkring is een erkende koeltechnicus nodig, in dienst van een erkend koeltechnisch bedrijf. Dat geldt voor plaatsing, onderhoud, herstelling en het buiten dienst stellen van een toestel met F-gassen. Een RESCert-certificaat volstaat daar niet voor.

Bij een monoblock zit de koelkring dicht in het buitentoestel. Voor de plaatsing hoeft de installateur die kring niet te openen, en dan is geen koeltechnicus nodig. Bij een split-toestel lopen er koelleidingen tussen binnen- en buitendeel, en dan wel. Welk type je hebt, lees je in Soorten warmtepompen.

Voor een gasketel vanaf 20 kW schrijft Vlaanderen om de twee jaar onderhoud voor, voor een stookolieketel elk jaar. Voor een warmtepomp vonden we zo'n regel niet.

Wel is er een lekcontrole voor toestellen met veel F-gas: elke 12 maanden vanaf 5 ton CO2-equivalent. Voor R32 komt dat neer op zowat 7,4 kilo koudemiddel. Hermetisch gesloten toestellen die zo gelabeld zijn, zijn vrijgesteld tot 10 ton CO2-equivalent. De meeste toestellen voor een woning blijven onder die grenzen.

Bij een hybride warmtepomp blijft de regel voor de gasketel gelden voor de ketel zelf, als die minstens 20 kW heeft. En heb je een geothermische warmtepomp met verticale boring, dan wordt die boring om de 5 jaar geïnspecteerd, of om de 2 jaar als de installatie ingedeeld is.

Een verplichting is het niet, maar wij zouden een warmtepomp elk jaar laten nakijken. Filters, condensafvoer, druk in het watercircuit en de instellingen bepalen mee hoe zuinig ze blijft draaien.

De CREG rekent in haar studie met 20 jaar. Dat is een aanname voor een berekening, geen garantie. De compressor slijt het snelst als hij vaak aan- en afslaat, wat gebeurt bij een toestel dat te groot is voor je woning. Waarom dat zo is, lees je in Vermogen en verbruik.

Een gezin in Genk laat een split-lucht-waterwarmtepomp plaatsen met 2 kilo R32.

• CO2-equivalent: 2 x 675 = 1.350 kilo, of 1,35 ton.
• Drempel voor lekcontrole: 5 ton. Dit toestel blijft eronder, dus een jaarlijkse lekcontrole is niet verplicht.
• Onderhoud over 20 jaar, met de aanname van de CREG (183,5 euro per twee jaar): 10 x 183,5 = 1.835 euro.

Omdat het een split-toestel is, moet de plaatsing gebeuren door een erkende koeltechnicus. Bij een monoblock met dezelfde lading was dat voor de plaatsing niet nodig geweest.

Koop je vandaag een toestel met R32, dan blijft het bruikbaar en herstelbaar. Vraag wel na hoe lang het koudemiddel voor onderhoud beschikbaar blijft en wat dat kost.

Propaan is brandbaar. Een toestel met R290 heeft daarom eigen regels voor de plaats van het buitentoestel, zoals afstand tot kelderingangen en putten. Het productblad en de installateur zeggen wat er voor jouw toestel geldt.

Hou alle papieren bij elkaar: factuur, productblad, het installatieverslag en elk onderhoudsrapport. Bij een herstelling of een verkoop van je woning heb je ze nodig.

Welk koudemiddel en welk type bij jouw woning past, zie je pas als iemand de plaats van de unit, de afstand tot je buren en je verwarmingscircuit samen bekijkt. En je kiest voor een toestel dat er 20 jaar moet staan. Begin met de gratis MYNRG Check: dan weet je al wat je dak en je verbruik doen, voor je de offertes vergelijkt.

• Verordening (EU) 2024/573. Verboden per categorie: monoblock en self-contained tot 12 kW: GWP ≥ 150 vanaf 2027, elk F-gas vanaf 2032. Self-contained 12 tot 50 kW: GWP ≥ 150 vanaf 2027. Split lucht-water tot 12 kW: GWP ≥ 150 vanaf 2027. Split lucht-lucht tot 12 kW: GWP ≥ 150 vanaf 2029. Split boven 12 kW: GWP ≥ 750 vanaf 2029, GWP ≥ 150 vanaf 2033. Split tot 12 kW: elk F-gas vanaf 2035. Single split met minder dan 3 kg: GWP ≥ 750 al sinds 2025. Uitzondering bij veiligheidsvoorschriften: grens GWP 750.
• Certificaten koeltechnicus. Categorie I: alle werk aan alle installaties. Categorie II: installaties met minder dan 3 kg, of hermetisch gesloten en gelabeld met minder dan 6 kg. Lekdichtheidscontroles mogen ook door categorie II en IV, zolang de kring niet geopend wordt.
• Lekcontrole. Vanaf 5 ton CO2-eq elke 12 maanden, vanaf 50 ton elke 6 maanden. Met een permanent lekdetectiesysteem mag de frequentie halveren. Hermetisch en gelabeld onder 10 ton: vrijgesteld. VLAREM legt een maximaal relatief lekverlies van 5 % per jaar op.
• Onderhoudsplicht ketels. Gas vanaf 20 kW: om de 2 jaar, door een erkend technicus gasvormige brandstof. Stookolie vanaf 20 kW: jaarlijks. De verwarmingsaudit is niet meer verplicht sinds 1 juli 2024.

• Europese Commissie, Klimaatvriendelijke alternatieven voor F-gassen in airconditioning en warmtepompen
• Vlaanderen.be, Regelgeving inzake het gebruik van F-gassen
• Vlaanderen.be, Informatie voor de koeltechnicus
• Vlaanderen.be, Word warmtepompinstallateur
• Vlaanderen.be, Verplicht onderhoud van uw centrale verwarming
• CREG, studie (F)3213 over de rendabiliteit van warmtepompen