11 Plaatsing, vergunning en geluid

⏱ Vlaanderen stelt de buitenunit van een warmtepomp of airco bij een woning vrij van vergunning, als ze aan een paar voorwaarden voldoet. Ze staat in de tuin, op een (voor)gevel of op een plat dak. Ze staat op minstens 2 meter van de perceelsgrens, of tot tegen een bestaande scheidingsmuur. En:

• je woning is vergund of wordt vergund geacht;
• het aantal woningen in het gebouw blijft gelijk en er is geen vergunningsplichtige functiewijziging;
• de plaatsing gaat niet in tegen een ruimtelijk plan, een verkaveling of de voorwaarden van een eerdere vergunning.

Is dat niet zo, dan heb je een omgevingsvergunning nodig. Lokale regels kunnen strenger zijn, dus vraag het bij twijfel na bij je gemeente. Voor beschermd erfgoed geldt een eigen systeem van toelatingen. Hoe vergunning, keuring en aanmelding van elkaar verschillen, lees je in Vergunning.

Een buitenunit die op 1 meter van de perceelsgrens in het gras staat, valt buiten de vrijstelling. Staat ze tegen een bestaande scheidingsmuur, dan mag het wel. Die muur moet er al staan: een scherm dat je speciaal voor de unit bouwt, is iets anders.

Voor de buren telt de afstand ook om een andere reden. Geluid neemt af met de afstand, en een muur kaatst het terug. Een unit in een hoek tussen twee muren klinkt luider dan dezelfde unit vrij in de tuin. Dat rekenen we verderop uit.

Een bodem-waterwarmtepomp met verticale boring vraagt meer. Gaat de boring dieper dan het dieptecriterium voor jouw plek, dan heb je een omgevingsvergunning nodig. Dat criterium verschilt per locatie en staat op een kaart van de Vlaamse overheid. In bepaalde waterwingebieden is boren verboden.

Voor een warmtepomp bij een gewone eengezinswoning hoef je meestal niets te melden. Bij grotere of gedeelde installaties kan dat anders zijn. Omgeving Vlaanderen noemt een totaal geïnstalleerd vermogen vanaf 5 kW tot 200 kW als drempel voor een melding, waarbij alle warmtepompen op één site samen tellen. Plaats je een warmtepomp voor meerdere woningen, dan vraag je beter vooraf aan je installateur of de gemeente of er een melding nodig is.

Voor een gewone residentiële warmtepomp bestaat in Vlaanderen geen wettelijke geluidsnorm. Wel een code van goede praktijk van het Departement Omgeving. Die vraagt hoogstens 45 dB(A) overdag en 's avonds (van 7 tot 22 uur) en 40 dB(A) 's nachts, gemeten bij je buren: op de perceelsgrens, op hun terras of aan hun ramen die open kunnen.

Bindend is die code niet. Een gemeente kan ze wel opnemen in haar eigen regels, en een rechter kan ze gebruiken als maatstaf bij burenhinder. Want die regel uit het Burgerlijk Wetboek geldt altijd: wie zijn buren meer hindert dan normaal is tussen buren, kan aangesproken worden.

's Nachts is het moeilijkst. Een warmtepomp werkt het hardst als het koud is, en dat is vaak 's nachts. Veel toestellen hebben een nachtstand die stiller draait.

Een gezin in Kortrijk wil een buitenunit plaatsen met een geluidsvermogen van 55 dB(A). Dat getal staat op het productblad; wij nemen het hier als voorbeeld. De slaapkamer van de buren ligt op 5 meter.

Met een eenvoudige vuistregel voor geluid in open lucht (de formule staat in het technische blok) wordt het geluid bij de buren:

• unit vrij in de tuin: zowat 33 dB(A);
• unit tegen de gevel: zowat 36 dB(A);
• unit in een hoek tussen twee muren: zowat 39 dB(A).

Zet het gezin de unit tegen de gevel op 3 meter van het raam van de buren, dan wordt het ruim 40 dB(A). Dat is net boven de nachtwaarde van de code. Een meter verder of een unit die 3 dB stiller is, maakt hier het verschil.

In het echt spelen hagen, schuttingen, de wind en de toonhoogte van het geluid mee. De vuistregel geeft een orde van grootte, geen meting.

Overleg met je buren vóór de plaatsing scheelt vaak meer dan elke berekening. Een unit die zij niet zien en niet horen vanuit hun tuin, levert zelden een klacht op.

Trillingen zijn een tweede bron van hinder. Een unit op een muurbeugel tegen een slaapkamermuur kan binnen te horen zijn, ook als het buiten meevalt. Een unit op de grond, op trillingsdempers, geeft minder last.

Laat ook plaats rond de unit. Ze moet lucht kunnen aanzuigen en uitblazen, en in de winter loopt er condenswater uit dat kan bevriezen. Leg het niet op een pad waar iemand kan uitglijden.

Waar je buitenunit het best staat, zie je pas als je in de tuin staat: de afstand tot de buren, de muren, de leidingen naar binnen, het condenswater. Een adviseur ter plaatse ziet dat in één oogopslag. Begin met de gratis MYNRG Check, zodat je bij dat bezoek al weet wat je dak en je verbruik doen.

• Vrijstelling. Bovengrondse onderdelen van airco en warmtepomp bij een woning: in de tuin, op een (voor)gevel of op een plat dak, "ingeplant tot op twee meter van de perceelsgrens of tot tegen een bestaande scheidingsmuur". Volgens vlaanderen.be geldt die regeling vanaf 1 maart 2026.
• VLAREM. Een warmtepomp bij een individuele woning is meestal geen ingedeelde inrichting. Bij grotere installaties tellen de vermogens op één site samen. Verticale boringen: rubriek 55.1, met een dieptecriterium per locatie.
• Geluid, code van goede praktijk. LAeq,1min hoogstens 45 dB(A) van 7 tot 22 uur en 40 dB(A) van 22 tot 7 uur, bij de buren. De Belgische norm NBN S 01-400-1 (2022, niet bindend) noemt 40 dB(A) op de perceelsgrens. Voor ingedeelde warmtepompen gelden de VLAREM-normen, in woongebied meestal 40, 35 en 30 dB(A) voor dag, avond en nacht.
• Vuistregel geluid. Lp = Lw + 10 x log(Q / (4π x r²)), met Lw het geluidsvermogen, r de afstand in meter en Q de richtingsfactor: 2 vrij op de grond, 4 tegen een muur, 8 in een hoek. Bij 55 dB(A) en 5 meter geeft dat 33, 36 en 39 dB(A). Elke verdubbeling van de afstand haalt er zowat 6 dB af.

• Vlaanderen.be, Omgevingsvergunning voor airco en warmtepomp
• Omgeving Vlaanderen, Omgevingsaspecten bij warmtepompen en aircoinstallaties (presentatie, pdf)
• Vlaanderen.be, Dieptecriteria voor verticale boringen (rubriek 55.1)
• Buildwise, Overzicht geluidsvoorwaarden warmtepompen in België (pdf)