10Opbrengst opvolgen

PVGIS is de gratis rekentool van het Joint Research Centre van de Europese Commissie. Voor Gent (zuid, 35°, 14 % systeemverlies, satellietgegevens van 2005 tot 2023) geeft het:

• Jaaropbrengst: 1.055 kWh per kWp. Voor een oost- of westdak reken je met ongeveer 900 kWh per kWp, ongeveer 15 % minder dan zuid.
• Instraling op het paneelvlak: 1.315 kWh per m² per jaar.
• Standaardafwijking tussen jaren: 48 kWh per kWp.
• De jaaropbrengst varieerde tussen 983 en 1.144 kWh per kWp (−5,2 % tot +10,3 % ten opzichte van het gemiddelde). In 15 van de 19 jaren bleef ze binnen ±5 %.

Verdeling over de maanden in Gent (kWh per kWp, zuid 35°):

April tot en met september levert 68,1 % van het jaar.

Andere hoeken in Gent: een verticale zuidgevel (90°) haalt 758 kWh per kWp, een helling van 60° haalt 1.006 en een verticale oost- of westgevel ongeveer 530. Vergelijk dus altijd met de waarde voor jouw helling en richting. Meer daarover in Opbrengst in Vlaanderen en Oriëntatie en hellingshoek.

De spreiding per maand tussen 2005 en 2023 is groot:

• Januari: −23 % tot +41 %. Februari: −41 % tot +68 %. December: −43 % tot +60 %.
• Juni: −23 % tot +23 %. Juli: −19 % tot +28 %.
• De standaardafwijking per maand loopt van 7 % (september) tot 28 % (februari en december).

Een maand die 20 % onder de verwachting ligt, zegt dus niets over je installatie. Een jaar op 90 % van de verwachting verdient wel aandacht. Maar ook een jaar schommelt: zie "Goed om te weten".

De performance ratio (PR, volgens de norm IEC 61724) is de werkelijke opbrengst gedeeld door de referentieopbrengst. Je deelt de kWh die je per kWp kreeg door de instraling op het paneelvlak in kWh per m². De PR corrigeert zo voor het weer, waardoor een bewolkte maand eerlijker te vergelijken is. De PR is gebaseerd op het gelijkstroomvermogen onder testomstandigheden en is gevoelig voor temperatuur. Ze ligt in warme maanden dus lager.

Referenties:

• PVGIS-model voor Gent: jaar-PR van 80,3 %. Per maand loopt ze van 77,0 % (juli) tot 85,4 % (januari). De 14 % verlies is een aanname van PVGIS.
• Praktijkvloot: in een onderzoek bij meer dan 8.400 kleine installaties, veel in België en gemiddeld 30,5 maanden oud, was de gemiddelde PR 76,7 % en de opbrengst 954,9 kWh per kWp per jaar. Dat is een gemiddelde van die dataset en geen Vlaamse norm.
• Fraunhofer ISE: ⏱ 80 % bij aanvang en 73,6 % gemiddeld over de levensduur.

Voor de instraling heb je een meting nodig, bijvoorbeeld van een instralingsmeter of een betrouwbare weerbron.

Let op: de performance ratio is niet het rendement van je panelen. Een paneel van 22 % rendement zet onder testomstandigheden ongeveer 22 % van het invallende licht om. Een PR van 80 % zegt hoe goed je hele installatie presteert ten opzichte van wat instraling en nominaal vermogen theoretisch geven. Het betekent niet dat 80 % van het zonlicht stroom wordt, zie Rendement, wattpiek en temperatuur. Ook de PR is geen harde goedkeuringsgrens: ze verandert met temperatuur, ontwerp en meetkwaliteit.

• Productie meet je omvormer (of een aparte productiemeter): alle stroom die je panelen maken.
• Afname en injectie meet de digitale meter van Fluvius. Wat de omvormer rechtstreeks naar je toestellen stuurt, passeert de meter niet.
• Zonder batterij is je zelfverbruik gelijk aan productie min injectie, over dezelfde periode.

Weinig injectie betekent dus niet dat je panelen slecht werken: misschien verbruik je veel zelf. Een lege productiegrafiek in je app betekent ook niet altijd dat de omvormer gestopt is: bij een verbroken internetverbinding toont de app niets. Vergelijk het tijdstip van de laatste update met het display van de omvormer. Een gewone installatie levert bij een stroomonderbreking geen noodstroom, zie Hoe een zonnepaneel werkt.

VideoMetingenBron: Maak Je Meter Slim (Volta), via YouTube

Omvormer-app of -portaal. Toont je productie (kWh en vermogen) per dag, vaak per string of per paneel. Zie Energiedata en monitoring.

Mijn Fluvius (met digitale meter). ⏱ Een grafiek van afname en injectie tot op het kwartier. De gegevens worden dagelijks bijgewerkt en de recentste dag is meestal gisteren of eergisteren. Zie De digitale meter.

Meterdisplay. ⏱ Op de digitale meter lees je de maandpiek van de lopende maand af (code 1.6.0). Dat is nuttig voor het capaciteitstarief, zie Het capaciteitstarief.

Realtime. Via een dongle op de gebruikerspoort van de digitale meter kun je realtime meekijken, zie De P1-poort.

Fluvius noemt als signalen een plotse opbrengstdaling, abnormale warmte, zichtbare schade, vervuiling of schaduw. Vervuiling en schaduw zijn volgens Fluvius niet echt een defect.

Uitval door te hoge netspanning. ⏱ Valt je omvormer uit door een te hoge netspanning, dan contacteert Fluvius je binnen 10 werkdagen na je melding (078 35 35 00). Onder voorwaarden is er een vergoeding; vraag de actuele bedragen en voorwaarden na bij Fluvius. Het spanningsverlies in je interne installatie (fase en nul samen) mag maximaal 1 % bedragen. Fluvius dekt geen verkeerd geplaatste omvormers of bekabeling.

Omvormer stuk? Meld de tijdelijke buitenwerkingstelling in Mijn Fluvius.

Zie je op zonnige dagen telkens een afgevlakte top in je productiegrafiek, dan bereikt de omvormer waarschijnlijk zijn maximumvermogen. Dat heet afkappen (clipping) en is normaal als de omvormer kleiner is dan je panelen, zie DC/AC-ratio en afkappen. Een ingestelde injectiebeperking geeft een gelijkaardig effect. Bij netspanningsproblemen zie je foutmeldingen of herhaalde onderbrekingen. De grafiek alleen bewijst de oorzaak niet: kijk ook naar de foutcodes.

Noteer de foutcode, de datum en het uur, het weer en neem een schermafbeelding van de grafiek. Vermeld of de afwijking alle panelen treft of maar één deel. Metingen, connectoren en werk op het dak laat je aan een vakman over. Zie je brandschade of ruik je brandlucht, dan gaat veiligheid voor: blijf weg van de installatie en bel 112.

Een gezin in Gent heeft 7 panelen van 460 Wp (3,22 kWp) op een zuidgericht dak met 35° helling.

• Verwachting voor het jaar: 3,22 × 1.050 = ca. 3.380 kWh.
• Verwachting voor juli: 3,22 × 124,7 ≈ 402 kWh.
• De omvormer-app toont voor juli 360 kWh. Dat is ongeveer 10 % onder de verwachting.

Eerste lezing. Juli varieert tussen −19 % en +28 %, dus −10 % is niet conclusief.

Tweede stap met de PR. Stel dat een betrouwbare weerbron voor die juli 140 kWh/m² instraling op het paneelvlak geeft (aangenomen waarde). Dan is de PR = 360 ÷ (3,22 × 140) = 80 %. Dat ligt boven de PVGIS-PR voor juli (77,0 %). De installatie werkt goed en het was gewoon een minder zonnige maand.

Als de PR 65 % was, zou de productie bij dezelfde instraling 293 kWh zijn. Dan zoek je een defect: de foutcode, de strings vergelijken, een visuele controle.

Vuistregel: kijk eerst naar het jaar of naar de PR, en trek pas dan conclusies over je installatie.

• Een maand vergelijken met PVGIS zegt bijna niets. Februari kan 41 % onder tot 68 % boven het gemiddelde liggen, juli −19 % tot +28 %.
• Zelfs een heel jaar kan 5 % of meer onder de verwachting liggen zonder defect. In het slechtste jaar was dat 983 tegenover 1.055 kWh per kWp. Pas na enkele jaren of met de PR zie je een echte afwijking.
• Een lagere PR in de zomer is geen fout. In PVGIS is ze 77,0 % in juli en 85,4 % in januari, door de warmte van de panelen.
• Een defect door spanning op de cellen (PID) zie je moeilijk in monitoring. Het effect is bij veel zon klein en bij weinig licht groter (IEA PVPS). Vergelijk strings of vergelijk lichtarme dagen met zonnige.
• Een kleinere omvormer kan vervuiling verbergen. Doordat de omvormer afkapt, valt een kleiner vermogen van je panelen niet op (IEA PVPS).

• PR-formule: PR = (E ÷ P_DC,STC) ÷ (H_i ÷ G_STC). Hierin is E de geproduceerde wisselstroomenergie, P_DC,STC het nominale gelijkstroomvermogen, H_i de instraling op het paneelvlak en G_STC = 1 kW/m². De PR is dimensieloos en wordt als percentage uitgedrukt.
• Temperatuurcorrectie. De PR daalt bij warmte. Een temperatuurgecorrigeerde PR is stabieler voor trendanalyse (Sandia).
• Afkappen verbergt vervuiling en veroudering bij een lage verhouding tussen paneelvermogen en omvormervermogen, zie DC/AC-ratio en afkappen.
• Kwartiercijfers. Een sterk schommelend vermogen kan wijzen op schaduw, afkapping door netspanning of een instabiele verbinding.

• PVGIS-rekentool (Europese Commissie, JRC)
• Sandia PVPMC, Performance Ratio
• Lindig e.a. (TU/e), Performance analysis and degradation of a large fleet of PV systems
• Fraunhofer ISE, Photovoltaics Report
• IEA PVPS, Fact Sheet Soiling
• Fluvius, Hoe mijn energieverbruik online raadplegen
• Fluvius, Voordelen van de digitale meter
• Fluvius, Storing zonnepanelen
• Fluvius, Uitval omvormer
• Fluvius, Storingen zonnepanelen