6Verbruik verschuiven

Deze doelen vallen niet altijd samen. Zonnestroom en lage prijzen wijzen allebei naar de middag, maar het capaciteitstarief vraagt om spreiding. Het capaciteitstarief is het deel van je nettarief dat afhangt van je hoogste kwartierpiek per maand (Het capaciteitstarief). Een dynamisch contract (Dynamisch energiecontract) en het vermijden van pieken moeten dus hand in hand gaan.

Laat nooit toestellen draaien als niemand thuis is. De Vlaamse Nutsregulator (VNR) waarschuwt daarvoor omwille van de brandveiligheid.

• Fluvius raadt aan om 's nachts aan een lager vermogen te laden, bijvoorbeeld 3,7 kW. Dat vermijdt pieken en laadt toch voldoende bij.
• Volgens de VNR geeft een gewoon stopcontact ongeveer 10 km bereik per uur laden en een laadvermogen van 4 kW ongeveer 15 km per uur. Dat volstaat voor minder dan 100 km per dag.
• Een slimme laadpaal kan het vermogen verlagen wanneer andere toestellen draaien en kan reageren op zonneproductie en dynamische prijzen (Load balancing en dynamisch laden, Slimme laadpaal).

De VNR geeft deze tips voor een warmtepomp of elektrische boiler:

• Stel timers in zodat het toestel niet draait op je hoogste piekmoment.
• Verwarm met zonnepanelen rond de middag iets meer, zodat je 's avonds van de restwarmte profiteert.
• Controleer of er een elektrisch weerstandselement in zit. Dat kan je piek sterk verhogen. Vraag je installateur naar oplossingen.
• Verwarm op een lage, stabiele temperatuur. Slimme sturing kan het energieverbruik verhogen.

1. Handmatig of met een timer. Een vertraagde start op het toestel of een timer op het stopcontact volstaat voor eenvoudige toestellen.
2. Spreid de startmomenten. Start niet alles tegelijk. Dat geldt ook voor een dag/nacht-contract: begin niet alles op het begin van de nacht.
3. Slimme laadpaal met load balancing (het automatisch verdelen van het beschikbare vermogen) voor de wagen.
4. Een energiemanagementsysteem (EMS) voor grote verbruikers (Energiemanagementsysteem (EMS)). Voorbeeld van de VNR: laad je een wagen aan 7 kW terwijl de panelen 3 kW produceren, dan haalt de installatie slechts 4 kW van het net.
5. Plan met de prijzen van de volgende dag. Onder normale omstandigheden zijn de prijzen rond 12.57 uur bekend voor de 96 kwartieren van de volgende dag.

Met enkel de opdracht "laad goedkoop" weet een systeem niet wanneer jij het resultaat nodig hebt. Geef daarom een behoefte en een tijdstip op: voor de wagen bijvoorbeeld 7,4 kWh vóór zeven uur, voor warm water voldoende voorraad tegen de ochtend, voor de afwasmachine een volledig programma vóór de avond. Bepaal ook wat voorrang krijgt als wensen botsen. Wil je de wagen uitsluitend op zonnestroom laden, dan kan er bij vertrek een tekort zijn. Wil je zeker een volle wagen, dan kan er netstroom nodig zijn.

Een logische volgorde is: eerst de grenzen van toestellen en aansluiting, dan de behoeften die gehaald moeten worden, en pas dan de resterende ruimte zo voordelig mogelijk benutten. Wie een reserve in de batterij belangrijker vindt dan een lage prijs, legt die reserve vast als bewuste beperking.

Als de laadpaal elk overschot opneemt terwijl de batterij hetzelfde overschot probeert op te slaan, veranderen ze voortdurend wat de ander meet. Het laadvermogen schommelt en de batterij kan stroom leveren aan een wagen die enkel op zon zou laden. Leg daarom vast welk onderdeel voor welke functie beslist. De batterij kan zichzelf beschermen, terwijl één centrale regeling bepaalt wie het overschot krijgt (Energiemanagementsysteem (EMS)).

Fluvius merkt op dat het capaciteitstarief bij lage marktprijzen een rem kan zijn om meer af te nemen. De CREG zegt dat je moet afwegen of je op bepaalde momenten zo veel mogelijk afneemt en daardoor een grote piek creëert, want die telt mee in het jaargemiddelde van het capaciteitstarief. Laat wasmachine, droogkast, afwasmachine en wagen dus niet allemaal samen draaien en laad liever langzaam dan snel.

Het zelfverbruik van een gezin met een lichte stijging 's morgens en 's avonds zakt van 73 % in januari naar 29 % in juni (Vlaamse overheid). In de winter gebruik je dus bijna alles zelf. Verschuiven levert vooral in de lente en zomer iets op, wanneer er veel injectie is. In de zomer vallen ook de meeste negatieve prijzen (Negatieve prijzen en injectie beperken).

⏱ Fluvius onderzocht in 2025 een tijdsafhankelijk nettarief. Het voorstel: in december, januari en februari vijf tijdsblokken met dal-, normale en piektarieven, en in de overige maanden twee blokken. Dit is een voorstel uit een onderzoek, geen beslissing. Tot er een besluit is, geldt het huidige systeem.

Gezin A: zonnepanelen en toestellen die je kunt verplaatsen. Aannames: het standaardvoorbeeld van de MYNRG Check, met 3.500 kWh verbruik en 7 zonnepanelen van 460 Wp (3,22 kWp) die ca. 3.380 kWh per jaar produceren, zonder batterij. Het zelfverbruik is ca. 34 %. Door toestellen rond de middag te laten draaien nemen we een stijging van 7 procentpunt, naar analogie met de stijging van 28 naar 35 % die de Vlaamse overheid noemt. Voor de waarde nemen we de rekenwaarden: bespaarde stroom 0,35 euro per kWh en injectievergoeding 0,045 euro per kWh.

Die 237 kWh haal je niet meer van het net. Je mist er wel de injectievergoeding voor: 0,35 − 0,045 is 0,305 euro per verschoven kWh, dus 237 × 0,305 = ongeveer 72 euro per jaar. Met je eigen tarieven kan dat anders uitvallen.

Gezin B: dezelfde woning met een elektrische wagen die 3.000 kWh per jaar laadt en een dynamisch contract. Volgens de CREG kost laden in de avond 152 euro meer dan in de namiddag en 94 euro meer dan 's nachts. De namiddag werkt enkel als de wagen dan thuis staat. Anders is laden 's nachts aan 3,7 kW de praktische keuze: 3.000 kWh per jaar is gemiddeld ongeveer 8,2 kWh per dag, en dat is ongeveer 2,2 uur laden aan 3,7 kW.

Gezin C: een dagplan met zonnepanelen. - 11.00 uur afwasmachine, 12.00 uur wasmachine, daarna droogkast of waslijn. Start ze niet tegelijk, want gelijktijdige belasting verhoogt de kwartierpiek. - Boiler: timer tussen 11 en 15 uur. - Wagen: bij thuiswerk in de middag, anders 's nachts aan lager vermogen. - Koken in de avond blijft. Zorg dat wagen en warmtepomp dan niet op volle kracht draaien.

Het grootste bedrag per toestel zit bij de wagen. Wasmachine en afwasmachine leveren per beurt weinig op, maar samen vormen ze een deel van die 7 procentpunt.

Praktijksituatie 1: een zonnige middag met twee behoeften. Aannames: het standaardgezin met 7 panelen van 460 Wp. Tussen 12 en 15 uur leveren de panelen constant 3 kW, het huis gebruikt 0,5 kW. Er is dus 2,5 kW overschot gedurende drie uur, samen 7,5 kWh. De wagen moet vóór 15 uur 6 kWh bijladen en de elektrische boiler heeft 1,5 kWh nodig. Er is geen batterij.

De som sluit: 9 kWh productie dekt 9 kWh vraag. Zonder verschuiven zou het gezin die 7,5 kWh voor wagen en boiler 's avonds aan 0,35 euro uit het net halen. Nu vermijdt het 7,5 × 0,35 = 2,63 euro aankoop en mist het 7,5 × 0,045 = 0,34 euro injectie: ongeveer 2,29 euro winst voor deze ene middag. Op zo'n voorspelbare dag haalt een timer hetzelfde resultaat. Een EMS (Energiemanagementsysteem (EMS)) loont vooral als de zon wisselt, de vertrektijd verandert of andere toestellen tussendoor stroom vragen.

Praktijksituatie 2: een goedkope nacht en je maandpiek. Aannames: de wagen moet 7,4 kWh laden, het huis gebruikt 's nachts 0,5 kW en er is geen zonnestroom. De totale energieprijs is 0,20 euro per kWh in de twee goedkoopste uren en 0,25 euro in de twee uren erna.

Het tweede plan kost evenveel als het eerste maar haalt 3,7 kW minder van het net. ⏱ Een kW maandpiek kost gemiddeld ongeveer 53,39 euro per jaar (excl. btw, tarief 2026, zie Het capaciteitstarief). Bepaalt zo'n laadbeurt elke maand je hoogste kwartier, dan scheelt dat 3,7 × 53,39 = ca. 198 euro per jaar. Het derde plan kost 0,19 euro meer energie en verlaagt je piek nog verder, maar enkel als de laadbeurt echt je hoogste kwartier is. Ligt je maandpiek al hoger door koken of een warmtepomp, dan verlaagt een trager laadplan hem niet. De goedkoopste stroom is dus niet altijd de laagste totale factuur.

• Een elektrische boiler op nachttarief kost je zelfverbruik. Het zelfverbruik is 17 % bij een gezin met elektrische boiler op nachttarief, 8 % bij accumulatieverwarming op nachttarief en 22 % met warmtepomp, tegenover 27 tot 31 % bij gewone gebruiksprofielen. De boiler overdag laten opwarmen met een timer is een van de eenvoudigste ingrepen.
• Verschuiven werkt in de praktijk, maar is nog niet gedaan. Na de invoering van het capaciteitstarief daalde de individuele piek van elektrische wagens gemiddeld met 319 W (5 %). Toch heeft nog één op twee wagenbezitters zijn wintermaandpiek in een piekperiode.
• Je hebt geen groot laadvermogen nodig. Een laadvermogen van 4 kW geeft ongeveer 15 km bereik per uur.
• Slimmer sturen is niet altijd zuiniger. Een aangepaste sturing van een warmtepomp kan meer energie vragen.
• De goedkoopste uren vallen zelden samen met de netpiek. Fluvius stelt vast dat dagen met hoge energieprijzen onvoldoende samenhangen met hoge netbelasting. Daarom bestaat het voorstel voor een apart tijdssignaal in het nettarief.

• Resolutie. Het capaciteitstarief meet per kwartier (Het capaciteitstarief). De markt werkt sinds 1 oktober 2025 met 96 kwartierprijzen per dag. Een sturing kan dus per kwartier schakelen, maar moet de som van alle belastingen op het aansluitpunt bewaken (Energiedata en monitoring).
• Gemiddelde over een kwartier. De piek is het gemiddelde vermogen in een kwartier, niet het kortstondige maximum.
• Netniveau. Fluvius berekende dat het spreiden van verbruik twee uur voor en na de piek de jaarpiek van een netelement gemiddeld met 15 % verlaagt. Enkel het hoogste moment verschuiven levert niets op, omdat de tweede hoogste piek dan de nieuwe jaarpiek wordt.
• Capaciteitstarief en piekreductie. In het voorstel van Fluvius zou de piek in het namiddagdal van maart tot en met november minder meetellen. Dat is nog niet beslist.

• Vlaamse overheid, Haal meer uit uw zonnepanelen met zelfverbruik
• VNR, Tips om je verbruik te spreiden met een digitale meter
• Fluvius, Het voordeel van slim laden
• Fluvius, Vervolgonderzoek naar tijdsafhankelijke tarieven en injectie
• CREG, Jaarlijks verslag over dynamische elektriciteitsprijzen in 2025
• VNR, Prijzenrapport 2025