7Warmtepomp sturen

Een warmtepomp verbruikt vooral 's ochtends, 's avonds en in de winter, op de momenten dat je panelen weinig of niets leveren. In een goed geïsoleerde woning gebruikt ze gemiddeld ongeveer 4.000 kWh elektriciteit per jaar (Vlaamse overheid). Het profiel met een warmtepomp haalt daardoor een zelfverbruik van 22 %, tegenover 28 % voor een gemiddeld gezin (Zelfverbruik verhogen).

Met slimme sturing kun je overdag iets meer verwarmen en 's avonds genieten van de restwarmte. De Vlaamse overheid en de Vlaamse Nutsregulator (VNR) waarschuwen wel dat een aangepaste sturing ook tot een hoger energiegebruik kan leiden. Laat de instellingen daarom samen met je installateur bepalen.

Warmte bewaren is een andere vorm van opslag dan een batterij. Een voorraadvat kan warm water voor later houden. Een geïsoleerde woning houdt binnen grenzen ook warmte vast. Hoeveel uren je kunt verschuiven, hangt af van de isolatie, het afgiftesysteem (vloerverwarming bewaart meer dan radiatoren), de inhoud van het vat, de temperatuur en je gebruik. Een vaste belofte van "x uur vooruit" past daar dus niet bij.

De warmtepomp heeft haar eigen regeling voor compressor en bescherming. Een sturing moet die respecteren. De voeding telkens hard uitschakelen met een slimme stekker is geen gelijkwaardig alternatief voor een ondersteunde stuurinterface en kan beschermingsfuncties verstoren.

VideoToepassing 3: geen PV panelen, warmtepomp en buffervatBron: Maak Je Meter Slim (Volta), via YouTube

Een warmtepompboiler of elektrische boiler met een voorraadvat houdt water vele uren warm. Je laat het water voor douche en bad tussen 11 en 15 uur opwarmen, en een eenvoudige timer kan dat al automatisch doen (Vlaamse overheid en VNR). Dat is de goedkoopste en eenvoudigste manier om een warmtepomp op zonnestroom te laten werken.

• Het vat moet groot genoeg zijn om je dagverbruik te bewaren tot de volgende middag.
• In de winter produceren de panelen weinig. Dan is er niets om naartoe te verschuiven, tenzij je op goedkope uren van een dynamisch contract werkt (Dynamisch energiecontract).
• Heeft de boiler een aparte elektrische weerstand? Die kan je piekvermogen sterk verhogen (Het capaciteitstarief). Vraag je installateur naar de mogelijkheden.

SG Ready is een label voor warmtepompen met een stuuringang. Het kent vier toestanden: een korte blokkering (maximaal twee uur), normaal bedrijf, verhoogd bedrijf (een aanbeveling om meer warmte te maken) en een opstartcommando. Het label geldt voor de warmtepomp of de reeks inclusief haar regeling. Het toestel mag bovendien van een opdracht afwijken als de bedrijfsveiligheid dat vereist. De VNR raadt aan je installateur te vragen de smart-grid-ready functie te activeren: de warmtepomp verwarmt dan tijdelijk op een lagere temperatuur terwijl andere grote toestellen draaien, met een minimumtemperatuur die jij zelf kiest.

Wat SG Ready niet is:

• Geen exacte vermogensregeling. Vaste bedrijfstoestanden zijn geen stap-voor-stap sturing van het elektrische vermogen.
• Geen garantie dat elk energiemanagementsysteem alle toestanden kan gebruiken. Leg per combinatie vast welke toestanden, temperaturen en terugmeldingen ondersteund worden. De techniek van de koppeling lees je in Communicatie: Modbus, API, lokaal of cloud.
• Geen antwoord op wat de elektrische bijverwarming doet. Controleer of ze kan inschakelen en wat dat voor je afnamepiek betekent.

⏱ Voor de Vlaamse premie op een warmtepompboiler is een voorwaarde dat het toestel de watertemperatuur kan verhogen op een extern signaal om warmte op te slaan (Premies en voordelen).

COP is de verhouding tussen geleverde warmte en gebruikte elektriciteit. Bij COP 4 maakt 1 kWh elektriciteit 4 kWh warmte. De COP zakt wanneer de warmtepomp op een hogere temperatuur moet werken, en in het vat of de woning gaat onderweg warmte verloren. Vooruit verwarmen op een goedkoop moment met een lager rendement kan daardoor meer kosten dan gewoon verwarmen op een duurder moment met een hoog rendement. De uitwerking staat in het Rekenvoorbeeld.

Warm water moet veilig blijven. Volgens de Vlaamse overheid zet je een boiler op minstens 60 °C. Legionella sterft boven 55 °C en groeit het best in stilstaand water tussen 20 en 50 °C. Een voorraadvat dat te lauw gehouden wordt, is dus een risico. Laat het hygiëneprogramma (een periodieke opwarming op hoge temperatuur) en de vorstbeveiliging gewoon actief. Een gunstig kwartier is geen reden om die uit te schakelen.

Stel daarnaast een comfortband in, bijvoorbeeld een minimumtemperatuur in huis en in het vat, en houd een handmatige keuze beschikbaar voor de dag dat je extra warm water nodig hebt.

Een energiemanagementsysteem (Energiemanagementsysteem (EMS)) meet het overschot aan de meter (via de P1-poort, De P1-poort), geeft de warmtepomp of boiler de opdracht om op die momenten warmte te maken en controleert of ze dat echt doet. Het doet dat binnen de grenzen die jij en de warmtepomp vastleggen:

• het houdt de comfortband en het hygiëneprogramma intact;
• het geeft voorrang aan de wagen of de boiler wanneer die elk om hetzelfde overschot vragen (Verbruik verschuiven);
• het spreidt het vermogen zodat warmtepomp, wagen en koken niet samen je kwartierpiek opdrijven (Het capaciteitstarief);
• het plant op basis van een verwachting van de zon (Voorspellingen: zon, verbruik en prijs) en past aan wanneer het weer afwijkt.

Met één warmtepompboiler volstaat een timer. Een EMS loont pas als meerdere toestellen om hetzelfde overschot vragen of als de zon sterk wisselt.

Standaardgezin: 3.500 kWh per jaar, 7 panelen van 460 Wp (3,22 kWp), afnameprijs 0,35 euro per kWh en injectievergoeding 0,045 euro per kWh. De aannames voor de warmtepompboiler: het gezin heeft per dag 10 kWh warmte nodig voor warm water, ongeveer 170 liter van 10 naar 60 °C. De warmtepompboiler haalt COP 3 (opslagverliezen laten we buiten beschouwing).

Stap 1: warm water op de middag of 's avonds. 10 kWh warmte vraagt 10 ÷ 3 = ca. 3,33 kWh elektriciteit.

Het verschil is ongeveer 1,02 euro op een zonnige dag (3,33 × 0,305). Op een middag met 3 kW productie en 0,5 kW huisverbruik is er 2,5 kW overschot. De boiler gebruikt daarvan ongeveer 1,1 kW gedurende drie uur, ruim binnen het overschot.

Stap 2: vooruit verwarmen op een goedkoop moment. Voor 10 kWh warmte voor de verwarming nemen we een dynamisch contract met een totale afnameprijs van 0,20 euro per kWh op het goedkope moment.

De lagere stroomprijs wint enkel bij een goed rendement. Bij COP 2 kost het goedkope uur 0,12 euro méér dan normaal verwarmen, nog voor de verliezen in het vat. Het is de combinatie van prijs, rendement en warmteverlies die telt.

• Eerst het warme water, dan de verwarming. Warm water bewaar je vele uren in een vat. Verwarming verschuiven kan maar beperkt, en in de winter produceren de panelen weinig.
• Een slimme stekker is geen sturing. De voeding hard onderbreken verstoort de eigen regeling van de warmtepomp.
• SG Ready is een mogelijkheid, geen garantie. Welke functies je samen met jouw systeem krijgt, leg je per combinatie vast.
• Slimmer sturen is niet altijd zuiniger. Een aangepaste sturing kan meer energie vragen. Controleer na enkele weken in je meetgegevens (Energiedata en monitoring) of je verbruik effectief niet gestegen is.
• Zonder zonnepanelen kan het ook. Je verschuift dan naar goedkope uren van een dynamisch contract (Voor wie een dynamisch tarief loont). Het voordeel hangt af van je flexibiliteit en je buffervat.

• COP en temperatuur. De COP verandert met de buitentemperatuur en met de aanvoertemperatuur. Sanitair water op 55 tot 60 °C geeft een lagere COP dan vloerverwarming op lage temperatuur.
• Interfaces. Naast SG Ready bestaan er koppelingen via Modbus of een API van de fabrikant, soms met temperatuur- en statusterugmelding. Wat ondersteund wordt, verschilt per toestel (Communicatie: Modbus, API, lokaal of cloud).
• Thermische massa. De woning zelf is een opslag. Hoeveel warmte ze vasthoudt, hangt af van isolatie en afgiftesysteem en vraagt kennis van de installatie.
• Warmtepompboiler en weerstand. Sommige boilers hebben een elektrisch element naast de warmtepomp. Dat vermogen komt erbovenop en telt mee in het kwartiergemiddelde (Het capaciteitstarief).

• Vlaanderen.be, Haal meer uit uw zonnepanelen met zelfverbruik
• Vlaamse Nutsregulator, Tips om je verbruik te spreiden met een digitale meter
• Vlaanderen.be, Elektriciteitsgebruik slim sturen met een energiemanagementsysteem
• Departement Zorg, Legionellose (Vlaanderen)
• Bundesverband Wärmepumpe, SG Ready
• Fluvius, Maak je digitale meter slim